Elke zomer dezelfde beelden: muren van vuur, vluchtende mensen, oranje luchten boven Canada, Californië, Griekenland. En elke zomer dezelfde duiding: de planeet staat in brand, en klimaatverandering is de oorzaak. Het is een krachtig frame, en de beelden zijn echt.

Maar beelden zijn geen statistiek. Als ingenieur heb ik geleerd om een dramatisch beeld en een feitelijke dataset uit elkaar te houden - het eerste spreekt tot het gevoel, het tweede tot het verstand, en alleen het tweede laat zich narekenen. En juist bij bosbranden loont het om achter het beeld naar de metingen te kijken. Wat u daar vindt, is genuanceerder dan het journaal suggereert - en op sommige punten het tegenovergestelde.

Het cijfer dat bijna niemand kent: er brandt minder, niet meer

Begin met de grootste verrassing. Wereldwijd is het verbrande oppervlak de afgelopen decennia niet toe- maar áfgenomen.

De gezaghebbende studie hierover, van Andela en collega’s in Science uit 2017, becijferde een daling van ongeveer een kwart in het wereldwijd verbrande areaal tussen 1998 en 2015 — preciezer: ruim 24 procent. [1] Geen kleine schommeling, maar een substantiële, aanhoudende afname. De oorzaak is niet klimatologisch maar menselijk: in de savannes en graslanden van vooral Afrika is de landbouw opgerukt, en akkers en begraasd land branden nu eenmaal minder dan ongerept grasland. Sterker nog: toen de onderzoekers corrigeerden voor neerslag, werd de daling nóg duidelijker - het bewijs dat het om landgebruik gaat, niet om toevallig nattere jaren.

Dit is een ongemakkelijk feit voor het “de wereld brandt af”-verhaal, en het verdient het om vaker genoemd te worden. Als het totale verbrande oppervlak daalt, klopt het beeld van een planeet die steeds heviger in vlammen opgaat simpelweg niet.

Maar - en nu de eerlijkheid die deze serie zichzelf oplegt - er zit een belangrijke “maar” aan. Die wereldwijde daling zit vrijwel helemaal in graslanden en savannes. Kijkt u specifiek naar bóssen, dan is het beeld anders, en zorgelijker. De bosbranden nemen in bepaalde regio’s juist toe, vooral in de boreale naaldwouden van Canada en Rusland en in het westen van de Verenigde Staten. Onderzoek van Cunningham en collega’s uit 2024 laat zien dat de écht extreme branden - de heetste, meest energetische - over twee decennia ongeveer verdubbeld zijn in frequentie. [2] En 2023 was voor Canada een uitzonderlijk jaar: zo’n achttien miljoen hectare bos ging in vlammen op, goed voor bijna een kwart van de wereldwijde brand-uitstoot van dat jaar. [3] En ook dit jaar lijkt het dramatisch te worden.

De eerlijke samenvatting is dus tweeledig: het totale wereldwijde verbrande oppervlak daalt, maar de extreme bosbranden in bepaalde regio’s nemen toe. Wie alleen het eerste noemt, is even selectief als wie alleen het tweede toont. Beide zijn waar, en een kritisch stuk hoort ze beide op tafel te leggen.

Klimaat of beheer? Waarschijnlijk allebei

Waar komen die heftige bosbranden dan vandaan? Hier lopen twee verklaringen door elkaar, en het is een vergissing om er één te kiezen.

De klimaatverklaring is reëel. Een warmer klimaat verlengt het brandseizoen, droogt de vegetatie sneller uit en vergroot het zogeheten dampdrukdeficit — kortweg: het bos wordt brandbaarder. Onderzoek van Abatzoglou en Williams schatte dat de menselijke opwarming het door bosbrand getroffen areaal in het westen van de VS ongeveer heeft verdubbeld ten opzichte van een wereld zonder die opwarming. [4] Dat is een serieuze bevinding, en ik ga er niet omheen.

Maar de beheerverklaring is minstens zo belangrijk, en die verdwijnt vaak uit beeld. In grote delen van Noord-Amerika is decennialang elk vuurtje meteen geblust - een beleid van totale onderdrukking. Het gevolg is een enorme ophoping van dood hout en dichte ondergroei: brandstof die vroeger periodiek wegbrandde in kleine, natuurlijke branden. Als het dan tóch misgaat, is er zoveel brandstof dat een kleine brand uitgroeit tot een onbeheersbare vuurzee. Dat is geen gevolg van CO₂, maar van menselijk beleid.

De historische context maakt dit pijnlijk duidelijk. Schattingen voor het prekoloniale Californië komen uit op miljoenen hectare die jáárlijks brandden - door bliksem en door het doelbewuste vuurbeheer van de inheemse volkeren. In de tweede helft van de twintigste eeuw was dat teruggelopen tot een fractie daarvan. [5] Er is met andere woorden een enorm “brandtekort” opgebouwd. Wat we nu zien is deels de natuur die die achterstand inhaalt - op de slechtst denkbare manier, omdat de brandstof zich al die tijd heeft opgestapeld. Vuur hoort bij veel van deze ecosystemen; sommige bomen hebben het zelfs nodig om zich voort te planten. Het is geen teken van een stervende planeet, maar van een natuurlijke cyclus die we decennialang hebben onderdrukt.

Zonder vonk geen brand - de kwestie van de ontsteking

Er is nog een factor die in de klimaatduiding vrijwel altijd ontbreekt: hoe branden eigenlijk beginnen. Klimaat maakt de omstandigheden droger, maar het ontsteekt geen vuur. Daar is een vonk voor nodig, en die is meestal menselijk.

Het cijfer is opvallend. Onderzoek van Balch en collega’s in PNAS uit 2017 becijferde dat in de Verenigde Staten ongeveer 84 % van de bosbranden door mensen wordt ontstoken - meestal door onachtzaamheid: kampvuren, weggegooide sigaretten, vonken van machines, defecte stroomkabels, afvalverbranding. Menselijke ontsteking verdrievoudigt bovendien de lengte van het brandseizoen, omdat mensen ook buiten de bliksemperiode vuur veroorzaken. [6] Zonder die menselijke vonk zou een groot deel van de branden simpelweg niet ontstaan, hoe droog het bos ook is.

Dat is een belangrijk punt, want het verschuift een deel van het probleem van “wereldwijde CO₂” naar concrete, lokale, oplosbare zaken: beter beheer van stroomnetten, voorzichtigheid, gecontroleerd afbranden. Dingen waar je iets aan kunt dóén, hier en nu - zonder dat er één centrale thermostaat voor hoeft te worden bijgesteld.

En de “institutionele brandstichting”?

Dan de vraag die online steeds luider klinkt, en die ik niet wil ontwijken: er circuleren filmpjes die suggereren dat branden opzettelijk worden aangestoken - door overheden, door een “deep state”, om een klimaatagenda te pushen, om land te confisqueren of aan CO₂-handel te verdienen. Wat valt daarover te zeggen?

Laat ik hier zo eerlijk en precies mogelijk zijn, want dit is een terrein waarop het snel misgaat - en waarop critici zichzelf het gemakkelijkst diskwalificeren. Individuele brandstichting bestáát, en is soms verantwoordelijk voor spectaculaire branden. De motieven zijn dan klassiek en al eeuwenoud: verzekeringsfraude, het vrijmaken van land voor bouw of landbouw, wraak, of pyromanie. In Canada werd in 2023 een man veroordeeld voor het aansteken van veertien branden - die zelf, ironisch genoeg, complottheorieën over de overheid verspreidde. [7] Dat soort gevallen is reëel en het gebeurt.

Maar voor de these van grootschalige, gecoördineerde institutionele brandstichting - overheden of instituties die stelselmatig bossen in de fik steken voor een agenda - is geen enkel hard bewijs. En de virale filmpjes die het moeten aantonen, houden bij nadere inspectie geen stand. Neem Canada 2023: de claim dat de recordbranden het werk van brandstichters waren, is door meerdere onafhankelijke factcheckers onderuitgehaald; in de zwaarst getroffen provincie was het aandeel opzettelijke brandstichting verwaarloosbaar klein, een fractie van een procent. [7] Neem de Australische “Black Summer” van 2019–2020: de hashtag die beweerde dat de helft van de branden was aangestoken, bleek te leunen op algemene cijfers over álle vegetatiebranden, niet over de grote bosbranden - en werd versterkt door bots en misinformatie. Het werkelijke aandeel opzet in de zware branden was klein; de meeste ontstonden door droge bliksem. [8]

Ik begrijp de aantrekkingskracht van het complotverhaal - het geeft een gezicht aan iets angstaanjagends, en het past in een breder wantrouwen tegen instituties dat vaak terecht is. Maar juist hier moet een kritische geest het scherpst zijn, want dit is precies waar de tegenpartij ons het liefst ziet staan. Eén weerlegd filmpje over “institutionele brandstichting”, en uw hele betoog - inclusief de sterke, wél kloppende punten over de dalende wereldtrend en het falende beheer - wordt weggezet als complotdenken. De echte belanghebbenden bij brandstichting zijn niet mysterieus: fraudeurs, projectontwikkelaars die na een brand mogen herbouwen, boeren die land willen vrijmaken. Klassieke, individuele, menselijke motieven.

Waar wél een eerlijke vraag ligt, is subtieler en interessanter: niet wie de branden aansteekt, maar wie het frame eromheen benut. Een ramp is een krachtig politiek instrument. Wie een crisis kan koppelen aan een gewenste beleidsrichting, hoeft geen bos in brand te steken om er baat bij te hebben - de duiding volstaat. Dat is een heel ander mechanisme dan een complot met een luciferdoosje, en het is het soort patroon dat ik in De Populatie Agenda uitgebreider onderzoek: hoe beslissingen en verhalen telkens dezelfde richting op blijken te wijzen, zonder dat daar één centrale brandstichter voor nodig is.

Wat er echt aan de hand is

Zet het bij elkaar en er ontstaat een beeld dat noch in het alarmistische, noch in het meest verhitte sceptische frame past. Wereldwijd brandt er minder oppervlak dan twintig jaar geleden, vooral doordat landbouw graslanden heeft ingenomen. Tegelijk nemen de extreme bósbranden in specifieke regio’s toe, door een combinatie van een warmer klimaat en decennia van opgehoopte brandstof door verkeerd beheer. De meeste branden worden door mensen ontstoken - meestal per ongeluk. En de verhalen over grootschalige institutionele brandstichting missen vooralsnog elke onderbouwing, hoe vaak de filmpjes ook worden gedeeld.

Dat is genuanceerder dan “de planeet brandt af”, en het is ook genuanceerder dan “er is niets aan de hand”. Het dwingt tot precisie: onderscheid maken tussen wereldwijd en regionaal, tussen grasland en bos, tussen klimaat en beheer, tussen droge omstandigheden en de vonk die ontsteekt. Juist die precisie is wat een kritisch stuk onderscheidt van een reflex - welke kant die reflex ook op wijst.

De beelden blijven dramatisch. Maar de belangrijkste vraag is niet óf het bos brandt - dat deed het altijd - maar waaróm, waar, en wat we er nuchter aan kunnen doen.

Het antwoord ligt vaker bij de bijl en de brandweer dan bij de planetaire thermostaat.

Even voor de duidelijkheid

Laat ik beginnen met een uitspraak die ongemakkelijk eenvoudig is: het probleem van bosbranden is niet dat ze niet te blussen zijn. Het probleem is dat we het niet organiseren.

Ik kreeg er veel reactie op toen ik het op X plaatste, dus laat ik het hier rustig uitwerken — als ingenieur, want zo kijk ik nu eenmaal naar de wereld. Waar een journalist een ramp ziet, zie ik een systeem dat niet is ontworpen. En een bosbrand die uit de hand loopt, is in negen van de tien gevallen niet een onstuitbare natuurkracht, maar een organisatorisch falen: de juiste middelen waren niet op de juiste plek op het juiste moment. Dat is geen kwestie van lot. Dat is een kwestie van planning.

De oplossing: een permanente Europese blusvloot

Het idee is niet ingewikkeld, en dat is precies de kracht ervan.

Stel: een voldoende grote, permanente vloot blusvliegtuigen, gestationeerd centraal in Europa, met volledig getrainde bemanningen die het hele jaar paraat staan. Geen ad-hoc-inhuur als het al brandt, maar een staande capaciteit - zoals we ook een brandweer, een ambulancedienst of een luchtmacht permanent op sterkte houden. Niemand vindt het gek dat een brandweerkazerne óók openblijft op de dagen dat het niet brandt.

Bij een calamiteit wordt die vloot ingezet, geschaald naar de omvang van de brand: een handvol toestellen voor een beginnend vuur, tientallen voor een groot front. Ze verplaatsen zich naar een vliegveld in de buurt van de brand en opereren van daaruit. Voor elk risicogebied ligt vooraf een operationeel plan klaar: waar wordt water opgenomen - een meer, een stuwmeer, de zee - hoe wordt daar gevlogen, welke routes, welke hoogtes, welke afwisseling van toestellen. Alles doordacht vóórdat de eerste rookpluim verschijnt, niet geïmproviseerd en in paniek erna.

De rekensom van de tijd is het hart van het argument. Een moderne blusvloot kan binnen een uur of drie vliegen ter plaatse zijn op een lokaal vliegveld. En dan telt het volgende: een amfibisch blustoestel hoeft voor het bijvullen niet terug naar een luchthaven, maar scheert over een nabijgelegen wateroppervlakte en schept in enkele seconden zijn tank vol - ruim vijf ton water per keer. Scoop, drop, herhaal, in een bijna onafgebroken pendel boven het vuur. [9] Wie in de éérste uren met zulke slagkracht op een beginnende brand zit, kan die vaak stoppen voordat hij uitgroeit tot een onbeheersbaar front. Dat is geen wensdenken; het is de kern van wat brandweerlieden “initial attack” noemen — de agressieve, vroege aanval die voorkomt dat een klein vuur een complexe ramp wordt. [10]

Nu de eerlijke kanttekening, want ik wil dat u dit betoog overeind houdt tegen elke tegenwerping. Een blusvliegtuig “blust” een uitslaande, door storm aangejaagde vuurzee niet in zijn eentje — als een brand eenmaal een dag de tijd heeft gehad om zich met de wind mee uit te breiden, kan geen enkele luchtvloot hem simpelweg uitgieten. Vliegtuigen zijn geen wondermiddel; ze werken samen met grondploegen, en hun beslissende waarde ligt vooral in díé eerste uren, op het nog kleine vuur. Maar dat ondergraaft mijn punt niet — het ís mijn punt. Juist omdat de vroege aanval alles bepaalt, is een permanent parate, snel inzetbare vloot geen luxe maar de meest kosteneffectieve investering die er is. Wie de eerste drie uur wint, wint de brand. Wie ze verliest, blust wekenlang.

Het bestaat al - het is alleen te klein

Het mooiste is dat dit geen fantasie is. Europa is er al aan begonnen. Onder de naam rescEU houdt de Europese Unie sinds 2019 een gedeelde blusvloot aan, gefinancierd uit Brusselse middelen en gestationeerd in zes landen - Kroatië, Frankrijk, Griekenland, Italië, Portugal en Spanje - klaar om snel te worden uitgezonden naar een lidstaat die het zelf niet redt. [10] Precies het model dat ik hierboven schets: een gedeelde reserve, centraal beschikbaar, geschaald naar de nood.

Dus waarom loopt het dan telkens mis? Omdat het te klein is, te seizoensgebonden, en te laat. De Unie heeft nu twaalf nieuwe amfibische Canadair-blustoestellen besteld, plus tien die de lidstaten zelf aanschaffen - maar de eerste daarvan worden pas eind 2027 geleverd. [10] Tot die tijd leunt het continent op een handvol toestellen en op de goodwill van nationale vloten die in een slecht brandseizoen allemaal tegelijk nodig zijn. De capaciteit is met andere woorden structureel ondermaats, en de opschaling komt jaren te laat.

Daar ligt de kern van mijn kritiek, en het is een constructieve. Het is geen kwestie van “het kan niet”. Het kán, het bestáát, en het werkt. Wat ontbreekt is de politieke wil om het permanent, groot genoeg en vooruitziend te organiseren - als een staande Europese capaciteit met getrainde bemanningen en kant-en-klare inzetplannen, in plaats van een krappe zomerreserve die elk jaar opnieuw tekortschiet. Voor een continent dat miljarden in klimaatbeleid steekt, is dat een merkwaardige blinde vlek.

Waarom de bosbrand in de schijnwerpers staan

En dan de vraag die zich onvermijdelijk opdringt: als de oplossing zo voor de hand ligt, waarom staat ze dan niet boven aan de agenda?

Hier waag ik me op terrein waar ik u nadrukkelijk vraag zelf te blijven meedenken, want ik verkoop u geen zekerheden - ik stel een vraag. Het valt op dat de bosbrand in het publieke debat vooral één functie vervult: die van bewijsstuk. De vlammenzee is het meest sprekende beeld dat de klimaatcampagne bezit - dramatischer dan een grafiek, urgenter dan een cijfer. En zoals ik in deel 3 van deze serie liet zien, verdwijnt ondertussen het minder spectaculaire feit uit beeld dat het wereldwijd verbrande oppervlak de afgelopen decennia juist is gedááld. Het beeld dat in het frame past krijgt alle aandacht; het cijfer dat er niet in past, krijgt geen.

Dat schept een ongemakkelijke prikkel. Een probleem dat je als onstuitbaar gevolg van klimaatverandering presenteert, dient een verhaal. Een probleem dat je met een vloot vliegtuigen en een goed inzetplan grotendeels kunt oplossen, dient dat verhaal niet. Ik beweer niet dat iemand welbewust de blusvloot klein houdt - dat zou ik niet kunnen bewijzen en dat doe ik dan ook niet. Maar ik constateer wél dat de aandacht stelselmatig naar de vlammen gaat en niet naar de nuchtere, oplosbare logistiek erachter.

De Haalbaarheid - de kosten van een permanente Europese blusvloot

Aanschaf. Een modern amfibisch blustoestel (de nieuwe Canadair DHC-515) kost vanaf ongeveer €30 miljoen per stuk; Frankrijk rekent, inclusief reserveonderdelen en inzet, eerder met €60-64 miljoen all-in. [11][12] De lopende EU-order van 12 + 12 toestellen wordt geschat op ruim €720 miljoen. [11]

Operationeel. Hiervoor is Frankrijk de beste ijkpunt: de Sécurité Civile houdt zo’n 29 blustoestellen aan (12 Canadairs, 8 Dash-8’s e.a.), en één slecht brandseizoen (2022) leverde alleen al €33 miljoen aan meerkosten op bovenop het basisbudget; geleasede Air Tractors kostten €6,2 miljoen voor vier, tien zware blushelikopters €10 miljoen. [12] Daaruit volgt een vuistregel van ruwweg €2,5-3,5 miljoen per groot toestel per jaar voor bemanning, onderhoud, brandstof en jaarrond paraatheid.

Een scenario. Neem een serieuze, permanente EU-vloot van circa 40 grote scoopers plus ondersteunende helikopters en coördinatie — een reële verdubbeling van de huidige gedeelde capaciteit:

Aanschaf ~ 40 × €35 mln ≈ €1,4 miljard eenmalig → afgeschreven over 30 jaar ≈ €45-70 mln/jaar

Operationeel ~ 40 × €3 mln ≈ €120 mln + helikopters/coördinatie/training ≈ €150-180 mln/jaar

All-in: ruwweg €200-400 miljoen per jaar, afhankelijk van vlootgrootte (30-50 toestellen) en financiering. Zelfs royaal gerekend blijf je onder het 0,5 miljard per jaar.

De kosten van de Europese bosbranden

De directe schade van bosbranden in de EU bedroeg in 2022 minstens €2 miljard, bij ruim 800.000 verbrande hectare - het op één na zwaarste jaar sinds de metingen in 2006 begonnen. [13] Dat is nog exclusief de bluskosten van de lidstaten zelf (samen honderden miljoenen), en exclusief indirecte schade: gezondheid, CO₂-uitstoot, herbebossing, toerisme, verzekeringen. In mindere jaren ligt de directe schade lager (enkele honderden miljoenen tot ~ €1 miljard); in recordjaren hoger. Een representatief modern slecht jaar zit dus rond de €2 miljard directe schade. Daar moeten we slachtoffers dan nog bij rekenen.

Conclusie

Zet ze naast elkaar: een robuuste permanente vloot van €0,2-0,4 miljard per jaar tegenover ~€2 miljard aan jaarlijkse schade in een zwaar jaar. De vloot kost dus grofweg een tiende tot een vijfde van wat de branden aanrichten. Dat spoort precies met de vuistregel die de Wereldbank en de Europese Commissie zelf hanteren: elke euro in preventie bespaart ongeveer tien euro aan schade. [13]

Drie eerlijke kanttekeningen, zodat het cijfer onaanvechtbaar blijft: een vloot voorkómt niet álle schade (een deel brandt toch, en vliegtuigen zijn vooral beslissend in de eerste uren, niet bij een uitslaande vuurzee); Europa geeft nu al fors uit aan een versnipperde capaciteit, dus de meerkosten van consolidatie zijn kleiner dan het brutobedrag; en de schadecijfers schommelen sterk per jaar. Maar zelfs met die voorbehouden is de conclusie helder: de vloot kost een fractie van de schade die hij kan voorkomen. Voor een ingenieur is dat geen dilemma - dat is een sluitende businesscase.

Waarom is ie er dan nog niet, is dus een hele goeie vraag. Als je mensen wil overtuigen van het nut van de EU, en niet alleen de lasten ervan wil tonen, is dit misschien wel het meest tastbare succes.

Is het misschien politiek interessanter om paniek te zaaien over bosbranden dan te zorgen dat ze niet uit de hand kunnen lopen? De kosten zijn verwaarloosbaar in elk geval.

In deel 4 van deze zomerserie (voor abonnees): “Bepaalt de oceaan de CO₂-stijging, en niet de mens?” Een technisch dossier over een spraakmakende paper, de statistiek erachter, en wat isotopen, massabalans en oceaanverzuring ons werkelijk vertellen.

dr.ir. Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en schrijver van het boek Het Levensgas - CO₂, de sleutel tot bloei en vrijheid (Obelisk Boeken) en van De Populatie Agenda.

Bronnen bij deze post

[1] Andela, N. et al., “A human-driven decline in global burned area”, Science (2017), https://www.science.org/doi/10.1126/science.aal4108

[2] Cunningham, C. X. et al., “Increasing frequency and intensity of the most extreme wildfires on Earth”, Nature Ecology & Evolution (2024), https://www.nature.com/articles/s41559-024-02452-2

[3] Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS), “2023 – A year of intense global wildfire activity” (Canada, brand-uitstoot), https://atmosphere.copernicus.eu/2023-year-intense-global-wildfire-activity

[4] Abatzoglou, J. T. & Williams, A. P., “Impact of anthropogenic climate change on wildfire across western US forests”, PNAS (2016), https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1607171113

[5] Stephens, S. L. et al., “Prehistoric fire area and emissions from California’s forests, woodlands, shrublands and grasslands”, Forest Ecology and Management (2007) — samengevat via Our World in Data, “Wildfires”, https://ourworldindata.org/wildfires

[6] Balch, J. K. et al., “Human-started wildfires expand the fire niche across the United States”, PNAS (2017), https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1617394114

[7] FactCheck.org, “Posts Distort Canadian Wildfire Facts to Push Arson Narrative” (2023), https://www.factcheck.org/2023/06/scicheck-posts-distort-canadian-wildfire-facts-to-push-arson-narrative/

[8] AAP FactCheck / Reuters, weerlegging van de “50% arson”-claim rond de Australische Black Summer 2019–2020, https://www.reuters.com/article/factcheck-australia-bushfires-idUSL1N2UB1FN

[9] Bridger Aerospace, “Why scoopers are so effective in initial attack” (amfibische blustoestellen, bijvullen in seconden, belang van vroege aanval), https://www.bridgeraerospace.com/why-scoopers-are-so-effective-in-initial-attack/

[10] Europese Commissie — Civil Protection & Humanitarian Aid, “rescEU firefighting airplanes production launched” (gedeelde EU-blusvloot; 12 nieuwe Canadair DHC-515 + 10 door lidstaten; eerste levering eind 2027), https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/news-stories/news/resceu-firefighting-airplanes-production-launched-2024-08-13_en

[11] CTIF / De Havilland — Canadair DHC-515 ~€30 mln per toestel; EU-order ~€720 mln voor 24 toestellen, https://ctif.org/news/europe-invest-dozens-new-water-bombers-eu-order-may-spark-redesign-new-canadair-super-scooper

[12] Sénat (Frankrijk), rapport over de blusvloot van de Sécurité Civile (vlootomvang, aanschaf- en seizoenskosten), https://www.senat.fr/rap/r22-838/r22-838-syn.pdf

[13] Euronews / Europese Commissie (Commissaris Lenarčič) — EU-bosbrandschade 2022 ≥ €2 mld, 800.000+ ha; €1 preventie bespaart €10, https://www.euronews.com/my-europe/2023/01/11/wildfire-damages-cost-2-billion-last-year-says-eu-commissioner

Het was deze zomer weer zover. De thermometer kroop omhoog, de weerkaarten kleurden dieprood, en binnen enkele dagen lag er een rapport op tafel dat de hittegolf moest worden toegeschreven aan klimaatverandering. De boodschap is voorspelbaar: dit was vroeger onmogelijk, het wordt steeds erger, en de enige uitweg is snel stoppen met fossiele brandstof.

Ik wil dat verhaal niet wegwuiven, en ik ga het ook niet ontkennen. Het is warmer geworden – dat is een meting, geen mening, en niemand die serieus genomen wil worden zou dat moeten betwisten. Maar tussen “het is warmer” en “het is een existentiële ramp die alleen radicaal beleid kan afwenden” ligt een grote grijze ruimte. En juist die ruimte wordt in de berichtgeving overgeslagen. Als ingenieur ben ik getraind om precies dáár te gaan staan: niet bij het sentiment, maar bij de cijfers eronder. Laten we die ruimte vullen – met de argumenten van beide kanten, en met de getallen erbij.

Wat de alarmisten zeggen – en waarin ze een punt hebben

Laat ik eerst eerlijk zijn over de sterkste versie van het gangbare verhaal, want dat is geen stroman.

Het onderzoekscollectief World Weather Attribution rekent binnen enkele dagen na een hittegolf uit hoeveel waarschijnlijker en heter die is geworden door de opwarming. Voor recente Europese hittegolven komen daar forse getallen uit. De hittegolf van eind juni 2026 was volgens hun analyse overdag ruwweg drie tot vier graden heter dan een vergelijkbare situatie een halve eeuw geleden zou zijn geweest, en ‘s nachts – wanneer hitte het dodelijkst is, omdat het lichaam niet kan afkoelen en herstellen – nog sterker verschoven. [1] Dat nachtelijke aspect is reëel en verdient aandacht; het is niet alleen maar retoriek.

Het IPCC formuleert het in zijn zesde rapport onomwonden: het is “virtually certain” – vrijwel zeker – dat hitte-extremen sinds de jaren vijftig frequenter en intenser zijn geworden, met de menselijke invloed als voornaamste oorzaak. [2] En de onderliggende logica is simpel en solide: verschuif je een temperatuurverdeling een stukje naar rechts, dan neemt het aantal extreme dagen in de staart onevenredig toe. Eén graad gemiddelde opwarming levert meer dan één graad extra hittegolven op.

Dat is een serieus argument, en wie het negeert is niet kritisch maar naïef. De vraag is dus niet óf de opwarming hittegolven beïnvloedt – dat doet ze – maar hoevéél, hoe uniek het werkelijk is, en of het beeld dat wij krijgen wel eerlijk wordt gepresenteerd. En daar begint het te wringen.

Hitte is niet nieuw – de korte meetlat

Het eerste probleem is ons historische geheugen. De berichtgeving suggereert vaak dat we ongekende hitte beleven. Maar de meetreeks waarmee wordt vergeleken is kort, en dat vertekent het beeld compleet.

Neem de Verenigde Staten. De Heat Wave Index van het Amerikaanse milieuagentschap EPA – een officiële, allesbehalve sceptische bron – laat zien dat de zwaarste hittegolven van de twintigste eeuw plaatsvonden in de jaren 1930, tijdens de Dust Bowl. Die piek overtreft alles wat sindsdien is gemeten. [3] Wie alleen naar de laatste decennia kijkt, mist die context volledig.

En hier hoort meteen de kanttekening, want de criticus die dit cijfer aanhaalt moet het hele plaatje geven – anders is hij even selectief als de krant die hij bekritiseert. De EPA zegt er zélf bij dat de piek van de jaren dertig deels een gevolg was van uitzonderlijke droogte en slecht landbeheer in die specifieke regio, niet louter een klimaatsignaal. En het agentschap houdt daarnaast een tweede maatstaf bij – over meerdere steden en vanaf 1961 – die wél een stijgende trend in hittegolven laat zien. [3] De piek van de jaren dertig is dus een echt en ongemakkelijk feit voor het alarmistische verhaal, maar wie hem toont zonder die twee nuances, doet precies wat hij de ander verwijt.

Europa kent zijn eigen vergeten hitte. De zomer van 1976 was in Groot-Brittannië buitengewoon, met temperaturen tot bijna 36 graden en een oversterfte die naar schatting rond de twintig procent bedroeg. [4] De zomer van 1911 idem. Ga verder terug, naar de warme fasen van de middeleeuwen, en u vindt beschrijvingen van drooggevallen rivieren en verzengende zomers. Hitte hoort bij het klimaat van dit continent; ze is geen uitvinding van de eenentwintigste eeuw. Dat maakt de huidige hitte niet onschuldig, maar het plaatst haar in een langere lijn dan de berichtgeving toont.

De stad die zichzelf opwarmt

Een tweede kwestie die zelden ter sprake komt, is waar en hoe we meten. Veel weerstations die decennialang aan de rand van een dorp stonden, zijn inmiddels ingesloten door bebouwing. Asfalt, beton, daken en airconditioners produceren en vasthouden warmte – het bekende stedelijk hitte-eiland-effect. Een station dat vroeger tussen de weilanden lag en nu tussen de flats, meet een extra opwarming die niets met CO₂ te maken heeft, maar met de stad die eromheen is gegroeid.

Wetenschappers corrigeren daarvoor – ze “homogeniseren” de reeksen – en dat is legitiem werk; ik wil het niet wegzetten als bedrog, want dat is het niet. Maar die correcties zijn niet onomstreden, en critici rond het statistische platform Climate Audit hebben er terecht op gewezen dat de aanpassingen niet altijd consistent zijn. [5] Het is een reden om records van tienden van graden met enige nuchterheid te lezen, zeker als daar verstrekkende conclusies aan worden opgehangen.

Het KNMI moest in 2026 bijvoorbeeld de eerdere homogenisering uit 2016 van de hittegolven van de afgelopen eeuw terugdraaien. Hun correctie leverden veel minder hete perioden op in het verleden waardoor het leek alsof de temperatuurstijgingen van de laatste periode extreem hoog waren. De een noemde het legitiem, de ander creatief boekhouden. Na jarenlange inhoudelijke kritiek van Clintel.nl, gaf KNMI eindelijk toe dat ze iets te rigoureus ter werk waren gegaan.

Weer is geen klimaat – behalve als het uitkomt

Dan het punt dat wat mij betreft het scherpst is. Een hittegolf ontstaat door een weerpatroon: een blokkerend hogedrukgebied dat dagenlang blijft hangen, een uitgesponnen straalstroom, soms versterkt door een El Niño. Dat zijn dynamische, chaotische processen – luchtcirculatie, geen simpele thermometerstand. Iets van alle tijden.

De Amerikaanse onderzoeker Roger Pielke Jr. maakt hier een onderscheid dat de snelle attributiestudies gemakkelijk vertroebelen. “Klimaatverandering” is een statistische uitkomst over decennia – het langzaam opschuiven van gemiddelden. Een individuele hittegolf is een dynamische gebeurtenis. Zeggen dat de opwarming een concrete hittegolf “veroorzaakte” verwart die twee. [6] De achtergrondopwarming maakt een hete dag een graadje heter. Maar óf die dag überhaupt kwam, hangt af van de circulatie – en juist over die dynamische veranderingen is het IPCC zelf veel voorzichtiger dan de krantenkoppen doen vermoeden.

Daar komt de methodekritiek bij. De snelle attributiestudies zijn knap werk, maar het zijn geen klassiek gereviewde publicaties; ze verschijnen binnen dagen, ze leunen zwaar op klimaatmodellen, en ze kiezen zelf de referentieperiode waartegen ze afzetten. Dat maakt ze niet waardeloos, maar wel zeer gevoelig voor de aannames die erin gaan. Een getal als “honderd keer waarschijnlijker” klinkt als een meting, maar het is een modeluitkomst. Het verschil is niet academisch.

En daarbij, we hebben het over klimaatverandering, ofwel het klimaat verandert. Maar wat is het klimaat eigenlijk? Bestaat er zoiets als een mondiaal klimaat? Is er niet een wezenlijk verschil tussen het klimaat van de Sahara en dat van het noorden van Letland? En wat is warm? Als Nederlanders al decennialang massaal naar de Spaanse kust afreizen in de zomer, gaan ze er vanuit dat het daar zonnig is en 35-38 graden, Ze zouden zich bocht voelen als het niet zo zou zijn. En toch is die uitzonderlijke keer dat het in Nederland dergelijke temperaturen heeft, meteen code zwart.

Het cijfer dat alles in perspectief zet: kou doodt meer

En dan het argument dat in vrijwel elke hittegolf-reportage ontbreekt, terwijl het misschien wel het belangrijkste is. Wij vrezen de hitte. Maar wereldwijd sterven er veel méér mensen aan kou.

De grootste studie hierover, van Gasparrini en collega’s in The Lancet uit 2015, analyseerde ruim 74 miljoen sterfgevallen in dertien landen. De uitkomst: ongeveer 7,7 procent van alle sterfte was toe te schrijven aan niet-optimale temperaturen – en daarvan kwam veruit het grootste deel, zo’n 7,3 procent, door kóú, tegen slechts 0,4 procent door hitte. Kou eist grofweg zeventien keer zoveel levens als hitte. [7] Een latere studie in The Lancet Planetary Health uit 2021 bevestigde het beeld op wereldschaal: rond de vijf miljoen temperatuur-gerelateerde doden per jaar, met kou als veruit de grootste post. [8]

Dat verandert het perspectief volledig. Een iets warmere wereld is niet vanzelfsprekend een dodelijker wereld – voor het temperatuur-gerelateerde sterftecijfer zou ze zelfs milder kunnen uitpakken, omdat er meer koudedoden wegvallen dan er hittedoden bijkomen.

En ook hier ben ik eerlijk over de tegenwerping, want die is er wel degelijk. Ten eerste is “kou doodt meer” een uitspraak over níveaus, niet over de trend: het zegt op zichzelf niets over de vraag of de opwarming de balans verschuift. En die verschuift wel – diezelfde vervolgstudie laat zien dat tussen 2000 en 2019 de hittesterfte licht steeg terwijl de koudesterfte licht daalde. [8] Ten tweede komen deze cijfers vooral uit gematigde, welvarende landen; in tropische gebieden ligt de verhouding anders. Het is dus geen troefkaart die het hele debat in één klap beslecht. Maar het corrigeert wél een fundamentele scheefheid in de berichtgeving, die stelselmatig de ene helft van de rekening – de honderdduizenden die de kou eist – buiten beeld laat.

Het echte gesprek

Waar komen we uit? Het is warmer geworden, en hitte-extremen nemen op een aantal manieren toe. Dat is waar, en ik zeg het zonder voorbehoud. Maar het is niet het hele verhaal. De hitte van vandaag staat in een langere historische lijn dan de korte meetreeks suggereert; een deel van de gemeten opwarming zit in de stad zelf; individuele hittegolven zijn dynamische gebeurtenissen die zich lastig aan één oorzaak laten toeschrijven; en wereldwijd blijft kou een veel grotere killer dan hitte.

De taal van “virtueel onmogelijk zonder klimaatverandering” en “existentiële dreiging” is, als u die cijfers en die context meeweegt, sterker aangezet dan het bewijs draagt. Dat is geen ontkenning van klimaatverandering, en zeker niet omdat klimaat per definitie verandert, altijd en overal. Het is wel een pleidooi voor proportie – en voor adaptatie, want airconditioning, waarschuwingssystemen en betere zorg hebben in stilte al ontelbare levens gered, meer dan welk emissieplan ook. Het is bovenal een pleidooi om álle cijfers te laten zien, ook die welke minder goed in het frame passen.

Een warme zomer is een warme zomer. Of hij een voorbode is van de ondergang, is een totaal andere vraag – en het antwoord daarop hangt af van veel meer dan de thermometer alleen.

Het is niet de hitte die ons het meeste aangaat, maar de context eromheen.

In deel 3 van deze zomerserie (gratis): “Bosbranden – brandt de wereld echt af?” Over de wereldwijde trend die bijna niemand kent, de rol van beheer versus klimaat, en de nuchtere waarheid achter de brandstichtingsfilmpjes.

Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en auteur van het boek Het Levensgas – CO₂, de sleutel tot bloei en vrijheid (Obelisk Boeken, 2025). https://obeliskboeken.nl/boek/het-levensgas

Bronnen bij deze post

[1] World Weather Attribution – rapide attributie-analyses van Europese hittegolven, https://www.worldweatherattribution.org/

[2] IPCC, Sixth Assessment Report (AR6), Working Group I – Summary for Policymakers, punt A.3.1 (”virtually certain … since the 1950s”), https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/

[3] US EPA, “Climate Change Indicators: Heat Waves” (Heat Wave Index; piek jaren 1930 en meerstedelijke index vanaf 1961), https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-heat-waves

[4] Met Office / historische analyses van de hittegolf en droogte van 1976 (VK, ~35,9 °C; oversterfte ~20%), https://www.metoffice.gov.uk/

[5] Climate Audit – kritische analyses van temperatuurhomogenisatie en stationaanpassingen, https://climateaudit.org/

[6] Roger Pielke Jr., “The Honest Broker” (onderscheid dynamische versus thermodynamische oorzaken van weersextremen), https://rogerpielkejr.substack.com/

[7] Gasparrini, A. et al., “Mortality risk attributable to high and low ambient temperature: a multicountry observational study”, The Lancet (2015), https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(14)62114-0/fulltext

[8] Zhao, Q. et al., “Global, regional, and national burden of mortality associated with non-optimal ambient temperatures from 2000 to 2019”, The Lancet Planetary Health (2021), https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(21)00081-4/fulltext

- Niels H. Harrit et al., Active Thermitic Material Discovered in Dust from the 9/11 World Trade Center Catastrophe, The Open Chemical Physics Journal, april 2009 (vol. 2, pp. 7-31)

Dit is mijn vijfde en laatste fysica-post over WTC 1 en WTC 2. In Post 3 zagen we de val. In Post 4 de pulverisatie. In Post 5 de getuigen. In Post 6 het gesmolten staal. Vandaag, in Post 7, het meest controversiële en in mijn ogen meest harde forensische bewijs van het hele 9/11-dossier: een artikel (paper) uit april 2009, geschreven door negen wetenschappers, dat in een peer-reviewed tijdschrift werd gepubliceerd, en dat in zeventien jaar tijd niet door een ander peer-reviewed artikel is weerlegd. Niet bevestigd, niet weerlegd. Genegeerd.

Ik moet een ding vooraf duidelijk maken. Ik benader dit dossier als ingenieur, niet als chemicus. De analyse die in het paper staat - Differential Scanning Calorimetry, Energy-Dispersive X-ray Spectroscopy, Backscatter Scanning Electron Microscopy - valt buiten mijn vakgebied. Wat een ingenieur wel kan doen is wat over de status van het paper te zeggen valt: wie de auteurs waren, hoe het paper tot stand kwam, wat ermee gebeurde, wat de wetenschappelijke wereld er sindsdien wel en niet mee heeft gedaan, en welke tegenwerpingen er zijn ingebracht. Op de chemie zelf neem ik de auteurs op hun eigen woord - en ook neem ik de critici op hún eigen woord. Wat ik wel doe, is laten zien hoe die twee kampen zich tot elkaar verhouden, en wat het betekent dat de discussie zich in zeventien jaar nooit naar het peer-reviewed niveau heeft kunnen tillen waar zulke discussies thuishoren.

Dat laatste punt is precies waar deze post in landt. Niet of nano-thermite is gevonden - die conclusie blijft uiteindelijk een chemische, en daar is het laatste woord over de inhoud niet aan een ingenieur. Wel: dat er een peer-reviewed paper is met een specifieke claim, dat er chemisch-materiaalkundige tegenwerpingen tegen die claim zijn, en dat tussen die twee in zeventien jaar geen waardig wetenschappelijk verkeer is geweest. Geen replicatiestudies. Geen peer-reviewed weerlegging. Geen formele NIST-respons op de bevindingen. Dat is een wetenschappelijke staat die om uitleg vraagt, ongeacht hoe je over de inhoud denkt.

I. Wat de hoofdtegenwerpingen zijn - en wat ze tegenkomen

Voor de lezer voor wie dit dossier nieuw is, zou het kunnen lijken alsof het Harrit-artikel aan één kant staat met een paar waarheids-websites, en aan de andere kant met de stilzwijgend-aanwezige meerderheid van de mainstream-chemie. Dat beeld klopt niet. Er zijn vier serieuze tegenwerpingen tegen het artikel die je werkelijk kunt formuleren - door een chemicus die je voorgelegd zou krijgen op een Nederlandse universiteit, of door een AI-systeem dat is getraind om mainstream-posities te verwoorden. Ik ga die vier tegenwerpingen vooraan in deze post noemen, en bij elke één zeggen wat ze tegenkomen wanneer je ze afzet tegen het paper zelf en de latere ontwikkelingen.

De eerste tegenwerping is dat de chips simpelweg verf zijn - de roest-werende primer die op het structurele staal van de Twin Towers was aangebracht. Dat is geen onredelijk vertrekpunt. WTC-staal was inderdaad geprimed, in twee onafhankelijke samenstellingen, en die primers bevatten ijzeroxide en aluminium-houdende pigmenten. Dat de rood-grijze chips uit het stof primer-restanten zouden kunnen zijn, is een hypothese die je serieus moet behandelen. Of je ze daarmee kunt verklaren is een andere vraag - en die behandel ik in sectie V volledig, met de chemische details.

De tweede tegenwerping is dat de identificatie van nano-thermite als zodanig niet sluitend is. Energy-Dispersive X-ray Spectroscopy laat zien dat aluminium en ijzeroxide in het materiaal zitten; Differential Scanning Calorimetry laat een exotherme reactie bij 430°C zien; ijzer-microbolletjes komen vrij na verhitting. Dat zijn drie indicatoren. Maar tussen indicatoren en bewijs zit een chemische bewijslast die het paper volgens sommigen niet volledig draagt. Hier hebben de critici op hun beurt iets te ontmoeten - daarover sectie IV en VI.

De derde tegenwerping is dat de monsters geen forensische chain-of-custody hadden. Ze werden niet door bevoegde autoriteiten verzameld onder gecontroleerde condities, maar door particuliere bewoners van Lower Manhattan in de uren en dagen na de instortingen. In een Amerikaanse rechtszaak zou dit als bewijsmateriaal lastig zijn. Dat is een eerlijk punt, en ik ga het in sectie III expliciet behandelen - inclusief het tegenargument dat de werkelijke chain-of-custody die we wél hebben, namelijk via vier onafhankelijke verzamelaars op vier verschillende locaties, het cruciale punt afdekt: contaminatie van na de instorting.

De vierde tegenwerping is dat het uitblijven van een peer-reviewed weerlegging niet hetzelfde is als bevestiging. Dat is technisch correct. Een artikel dat genegeerd wordt is niet daarmee automatisch waar. Wetenschap reageert vaak met stilte op claims die zij methodologisch zwak vindt. Maar - en dit is waar het ingenieursmatig interessant wordt - er is een verschil tussen een onbeduidend artikel dat men niet de moeite vindt te beantwoorden, en een paper met een claim van deze politieke en strafrechtelijke implicatie die men niet de moeite vindt te beantwoorden. Een artikel dat zegt dat een militair-grade explosief is gevonden in het stof van een gebouw waar bijna drieduizend mensen omkwamen, verdient ófwel een peer-reviewed weerlegging die de discussie sluit, óf een replicatiestudie die de bevindingen bevestigt of verwerpt. In zeventien jaar is geen van beide gebeurd. Dat is geen normale wetenschappelijke stilte. Dat is iets anders.

Met die vier tegenwerpingen voor ogen ga ik nu door het paper heen, met op elk aanvalspunt een eerlijke confrontatie.

II. Negen wetenschappers, twee continenten

Het paper draagt de titel Active Thermitic Material Discovered in Dust from the 9/11 World Trade Center Catastrophe. Het verscheen op 3 april 2009 in The Open Chemical Physics Journal, jaargang 2, pagina’s 7 tot 31. Negen auteurs, met Niels Harrit als correspondentie-auteur.

Drie auteurs waren verbonden aan Brigham Young University in Utah. Jeffrey Farrer (microscopiespecialist, departement fysica), Steven E. Jones (op het moment van publicatie reeds onder druk gepensioneerd na zijn publieke vraagstukken over de WTC-instortingen - een dossier dat ik in mijn boek 9/11 Complex behandel), en Daniel Farnsworth en Bradley R. Larsen, beide verbonden aan het BYU departement scheikunde. Drie internationaal onafhankelijke onderzoekers: Niels Harrit (Universiteit van Kopenhagen, scheikunde, gespecialiseerd in nano-chemie), Frank M. Legge (Logical Systems Consulting, Australië, chemicus), en — als correspondentie-auteur - Harrit zelf. En drie externe specialisten: James R. Gourley (advocaat met een achtergrond in chemische analyse, eerste auteur van een eerder paper over hoge temperaturen in WTC-stof in 2008), Kevin R. Ryan (voormalig laboratoriumdirecteur bij Underwriters Laboratories, een van de meest erkende productveiligheidsinstituten ter wereld; ontslagen in 2004 na het publiekelijk in twijfel trekken van NIST’s brandtests), en Anthony Cataldo (ondernemer en onafhankelijk onderzoeker, die een aantal van de stofmonsters beschikbaar stelde).

Read more

Er is de afgelopen dertig jaar iets gebeurd met de Aarde dat u waarschijnlijk niet op het NOS-journaal heeft gezien. De planeet is groener geworden. En niet een klein beetje, en niet volgens een obscure blog, maar aantoonbaar, gemeten vanuit de ruimte, gepubliceerd door NASA. Tussen 1982 en 2015 vergroende ergens tussen een kwart en de helft van al het begroeide landoppervlak van de Aarde significant; minder dan vier procent verbruinde. De extra bladgroei kwam volgens NASA overeen met ongeveer tweemaal de oppervlakte van de Verenigde Staten. En de belangrijkste oorzaak — goed voor zo’n zeventig procent van het effect — was de stijging van het CO₂-gehalte in de lucht. [1]

Denk daar heel even over na. Terwijl datzelfde CO₂ in het publieke debat werd afgeschilderd als levensgevaarlijke vervuiling, als iets waar we ons van moeten bevrijden, was het bezig de Aarde letterlijk groener te maken. Dat haalt de voorpagina’s zelden.

Ik ben ingenieur. Ik ben opgeleid aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft, in een vak waarin een verkeerd getal in een berekening direct levens kost. Die achtergrond heeft mij één ding geleerd dat ik nooit meer ben kwijtgeraakt: kijk naar de meting, niet naar het sentiment. En als ik naar de metingen rond CO₂ kijk, zie ik een verhaal dat zoveel rijker en zoveel geruststellender is dan het angstverhaal dat ons dagelijks wordt voorgeschoteld. In deze eerste aflevering van mijn zomerserie leg ik u vier feiten voor die zelden samen op tafel komen - en ik doe dat eerlijk, want bij elk feit hoort een kanttekening, en die verzwijg ik niet.

Eén: het is werkelijk maar een spoorgas

Begin bij de meest basale observatie. CO₂ vormt ongeveer 0,042 % van de atmosfeer - 420 deeltjes op een 1.000.000 (parts per million - ppm). Stikstof en zuurstof nemen samen 99 % procent voor hun rekening. Vult u een emmer met lucht, dan beslaat de CO₂ nauwelijks een vingerhoed.

Dat is een nuttig ijkpunt, al was het maar om de verhoudingen scherp te houden. De hele hedendaagse zorg draait om een gas dat in sporenhoeveelheden aanwezig is, en waarvan de concentratie sinds het pre-industriële tijdperk is opgelopen van zo’n 280 naar 420 deeltjes per miljoen.

Nu de kanttekening, want die hoort er meteen bij. Uit dat kleine getal volgt op zichzelf niets over de wérking van het gas. Dat is precies de valkuil waar sommige critici in stappen. Stikstof en zuurstof zijn weliswaar overweldigend in aantal, maar ze zijn nagenoeg blind voor warmtestraling - ze laten infrarood vrijwel ongehinderd passeren. CO₂ en waterdamp doen dat niet; die vangen warmtestraling wél op. Concentratie en effect zijn dus verschillende dingen. Ozon zit in nóg kleinere hoeveelheden in de lucht en houdt niettemin de dodelijkste UV-straling tegen. “Zo weinig, dus onbelangrijk” is geen natuurkunde maar retoriek. Wie het als sluitend bewijs presenteert, verzwakt zijn eigen zaak. Het spoorgas-gegeven is een gevoel voor proportie - geen bewijs. Houd het in het hoofd, maar leun er niet op.

Twee: het verband is logaritmisch, niet lineair

Dit is een belangrijker en veel minder bekend punt. En het bijzondere is: hier is de klimaatwetenschap het volledig eens met de scepticus — al hoort u dat zelden zo gezegd

Het opwarmende effect van CO₂ neemt niet recht evenredig toe met de concentratie. Het is logaritmisch. De formule die het IPCC zelf hanteert, luidt: de extra stralingsforcering is ongeveer gelijk aan 5,35 maal de natuurlijke logaritme van de verhouding tussen de nieuwe en de oude concentratie. [2] In gewone taal: elke verdúbbeling van CO₂ levert ongeveer dezelfde extra warmte op — grofweg 3,7 watt per vierkante meter, wat neerkomt op ongeveer één graad directe opwarming.

De consequentie is verstrekkend. De sprong van 280 naar 560 deeltjes per miljoen geeft evenveel effect als de veel grotere sprong van 560 naar 1120. De eerste moleculen CO₂ doen het meeste werk; elke volgende schep levert minder op. We bewegen ons over een afvlakkende curve. Dit is geen sceptische theorie maar tekstboekfysica — het staat gewoon in de IPCC-rapporten.

En opnieuw de eerlijke kanttekening. “Afvlakkend” betekent niet “uitgewerkt”. Sommige critici springen te snel naar de conclusie dat het effect praktisch verzadigd is en verdere opwarming dus verwaarloosbaar. Zo eenvoudig ligt het niet. Het centrum van de CO₂-absorptieband is inderdaad grotendeels verzadigd, maar aan de randen van die band is nog wat ruimte, en die randen nemen bij hogere concentraties méér op. [3] Daar komt bij dat het broeikaseffect zich hoog in de atmosfeer afspeelt, waar meer CO₂ de hoogte waarop de Aarde haar warmte de ruimte in straalt naar koudere lagen verschuift - en koudere lagen stralen minder efficiënt weg.

Maar - en hier bíjt het argument alsnog - het logaritmische karakter blijft een krachtig tegengif tegen de suggestie van een op hol geslagen, exponentieel dreigende opwarming. De directe opwarming per verdubbeling is bescheiden: ongeveer één graad. Al het alarmisme zit in de véronderstelde terugkoppelingen die daar bovenop worden gestapeld, en juist over de sterkte daarvan - de klimaatgevoeligheid - loopt het échte wetenschappelijke debat. Het IPCC houdt het op waarschijnlijk 2,5 tot 4 graden per verdubbeling, met een royale onzekerheidsmarge. [4] Dát is een eerlijk twistpunt. De logaritmische basisfysica is dat niet. Die staat vast, en ze staat aan de kant van de bescheidenheid.

Drie: de Aarde vergroent - en dat is geweldig

Ik begon dit stuk met de vergroening, omdat het me het meest verbaast dat zo’n feit zo weinig weerklank vindt. Laat ik het preciezer maken. Zhu en een groot internationaal team publiceerden het in 2016 in *Nature Climate Change*, op basis van drie onafhankelijke satellietreeksen. [1] Het is geen sceptische speculatie; het is mainstream aardobservatie.

Denk aan wat dit betekent voor een boer, voor een bos, voor de voedselzekerheid van een groeiende wereldbevolking. Meer CO₂ in de lucht is voor een plant wat een rijkere maaltijd is voor een mens: bouwstof.

De eerlijke kanttekening heeft twee kanten, en ik geef ze u allebei. Ten eerste is de toeschrijving aan CO₂ modelmatig: de vergroening zélf zie je op de satellietbeelden, maar dat CO₂ er zeventig procent van verklaart komt uit modellen die nog worden verfijnd. Ten tweede, en belangrijker: de vergroening vlakt sinds ongeveer het jaar 2000 af, en op sommige plekken slaat ze om in verbruining. [5] De reden is niet dat er te weinig CO₂ zou zijn, maar dat andere dingen beperkend worden - water, stikstof, fosfor. Een plant kan nog zoveel CO₂ krijgen; zonder water en voeding houdt de groei op. Het is de oude wet van het minimum: het schaarste-element bepaalt de opbrengst, niet het overvloedige.

Toch verdwijnt het punt daarmee niet - het wordt begrensd, niet ongedaan gemaakt. Dat de Aarde over een periode van decennia substantieel vergroende, met CO₂ als hoofdrolspeler, is een hard en door satellieten vastgelegd feit. En een groenere planeet is, alle nuance ten spijt, geen bedreiging maar een zegen.

Vier: het voedt onze gewassen - dat weet elke tuinder

Wie ooit in een professionele kas heeft rondgelopen, kent het al: telers pompen daar bewust CO₂ bij, tot 800 of zelfs 1000 deeltjes per miljoen (soms zelfs hoger), omdat de gewassen er harder van groeien. Dat is geen klimaatstandpunt, dat is bedrijfsvoering. CO₂ is de grondstof van de fotosynthese; zonder CO₂ geen suiker, geen plant, geen zuurstof, geen wij.

De fysiologie is helder. Meer CO₂ versnelt de fotosynthese en verbetert bovendien de waterefficiëntie: planten kunnen hun huidmondjes verder gesloten houden en verliezen zo minder vocht. Vooral de zogeheten C3-gewassen — tarwe, rijst, soja, samen de ruggengraat van de wereldvoeding - profiteren.

En weer de kanttekening, want ik wil dat u dit stuk kunt navertellen zonder onderuit te gaan. De spectaculaire percentages uit de kas gelden niet één-op-één op het open veld. De grote veldproeven - de zogeheten FACE-experimenten, waarbij CO₂ in de open lucht boven echte akkers wordt verhoogd - laten uiteraard lagere winsten zien dan de gesloten kas. De dertigjarige overzichtsstudie van Ainsworth en Long komt voor C3-gewassen uit op gemiddeld zo’n 18 % extra opbrengst bij een flinke CO₂-verhoging. [6] Reëel en waardevol, maar minder dan de kasgetallen suggereren. C4-gewassen als maïs profiteren nauwelijks, behalve in droogte. En er is een schaduwkant: bij hoog CO₂ daalt het eiwit- en mineraalgehalte van granen licht - iets minder ijzer, zink en eiwit per korrel. [7] Meer massa, iets mindere kwaliteit.

Maar weegt u het geheel. Een gemiddelde opbrengststijging van bijna 20 % voor de belangrijkste voedselgewassen, met minder waterverbruik, is in een wereld die meer monden moet voeden geen bijzaak. De kwaliteitsdaling verdient aandacht, maar weegt niet op tegen die winst aan voedselzekerheid. Dat CO₂ gewassen voedt is letterlijk waar, en het is een van de meest onderbelichte goed-nieuwsverhalen van onze tijd.

Het gas van het leven - en de eerlijke rekening

Zet de vier punten naast elkaar. Het spoorgas-gegeven is een gevoel voor proportie, geen bewijs - dat geef ik toe. Maar de andere drie hebben een harde kern die overeind blijft: het verband is logaritmisch en dus afvlakkend, de Aarde is aantoonbaar vergroend met CO₂ als hoofdoorzaak, en datzelfde CO₂ voedt onze gewassen. Bij elk daarvan hoort een nuance - de opwarming stopt niet, de vergroening verzadigt, de veldwinst is bescheidener dan de kaswinst - en ik heb die nuances niet weggemoffeld. Juist door ze te benoemen wordt het beeld sterker in plaats van zwakker. Dat is, als ingenieur, mijn diepste overtuiging: een argument dat de tegenwerping kent en toch overeind blijft, is het enige argument dat telt.

En de optelsom blijft opmerkelijk. Het gas dat we hebben leren vrezen, is hetzelfde gas dat de fotosynthese aandrijft, de planeet groener maakt en de oogsten verhoogt — terwijl het opwarmende effect ervan juist afneemt naarmate we er meer van in de lucht brengen. Dat is geen ontkenning van klimaatverandering, het klimaat verandert en doet dat continu en al. miljoenen jaren lang. Het is een pleidooi voor proportie. Voor het verruilen van angst voor nuchterheid.

Want dat is uiteindelijk waar het mij om gaat, en waar mijn boek Het Levensgas over gaat: de omkering van angst naar vertrouwen, van beperking naar mogelijkheid. CO₂ is niet de tegenpool van het leven. Het is de grondstof ervan. En een debat dat dat vergeet, mist niet een detail - het mist de helft van het verhaal.

Het gas dat we hebben leren te vrezen, ademt de wereld groen.

dr.ir. Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en schrijver van het boek Het Levensgas - CO₂, de sleutel tot bloei en vrijheid (Obelisk Boeken).

*In deel 2 van deze zomerserie (gratis): “Hittegolven - wat de krant niet vertelt.” Over de korte meetlat, het stedelijk hitte-eiland, en het cijfer dat alles in perspectief zet: waarom kou wereldwijd veel meer levens eist dan hitte.*

Bronnen bij deze post

[1] Zhu, Z. et al., “Greening of the Earth and its drivers”, *Nature Climate Change* (2016), https://www.nature.com/articles/nclimate3004 — samenvatting NASA: “Carbon Dioxide Fertilization Greening Earth, Study Finds”, https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/goddard/carbon-dioxide-fertilization-greening-earth-study-finds/

[2] Myhre, G. et al., “New estimates of radiative forcing due to well mixed greenhouse gases”, *Geophysical Research Letters* (1998) — de forceringsformule ΔF = 5,35 · ln(C/C₀), samengevat op https://en.wikipedia.org/wiki/Radiative_forcing

[3] Royal Society, “Is there a point at which adding more carbon dioxide will not cause further warming?”, Climate change: evidence & causes, https://royalsociety.org/news-resources/projects/climate-change-evidence-causes/question-8/

[4] IPCC, Sixth Assessment Report (AR6), Working Group I — Summary for Policymakers (klimaatgevoeligheid), https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/

[5] Winkler, A. J. et al., “Slowdown of the greening trend in natural vegetation with further rise in atmospheric CO₂”, *Biogeosciences* (2021), https://bg.copernicus.org/articles/18/4985/2021/ — zie ook Scientific American, “Earth Stopped Getting Greener 20 Years Ago”, https://www.scientificamerican.com/article/earth-stopped-getting-greener-20-years-ago/

[6] Ainsworth, E. A. & Long, S. P., “30 years of free-air carbon dioxide enrichment (FACE)”, *Global Change Biology* (2021), https://lab.igb.illinois.edu/long/sites/lab.igb.illinois.edu.long/files/2020-11/GCB_15375_Final.pdf

[7] Myers, S. S. et al., “Increasing CO₂ threatens human nutrition”, *Nature* (2014), https://www.nature.com/articles/nature13179

- Leslie E. Robertson, hoofdconstructeur van de Twin Towers, lezing aan het Stanford Computer Forum, 13 oktober 2002

Als je naar beneden ging, zag je gesmolten staal - gesmolten staal! - langs de geleiderails stromen... alsof je in een gieterij was. Net als een vulkaan.

- Captain Philip Ruvolo, FDNY Rescue 2, in The Great Conspiracy: The 9/11 News Special You Never Saw (2004)

In een eerdere post in dit blok keek ik naar de instorting. In een andere post naar wat de val achterliet, of niet meer achterliet - de inventaris die niet werd teruggevonden, het beton dat tot stof was verpulverd, het staal dat tot honderdvijftig meter zijwaarts werd uitgestoten. In een derde post naar wat mensen die er bij waren hebben gehoord en gezien - de honderdachttien brandweerlieden die explosies hoorden, de conciërge die in de kelder onder zijn voeten een explosie voelde voordat een vliegtuig binnen was.

Vandaag verschuift de blik naar wat er na de instortingen wekenlang in de puinhopen achterbleef. Niet de stof die over Manhattan dreef. Niet het verwrongen staal dat door de straten lag. Iets anders. Iets dat in een gewone gravitationele instorting van een staalframe-gebouw niet zou moeten zijn aangetroffen, en waarvan de aanwezigheid door drie professionals - de hoofdconstructeur van het gebouw zelf, een FDNY-captain met decennia ervaring, en een hoofdcommissaris van een New Yorks bouwdepartement - onafhankelijk en in vergelijkbare bewoordingen werd vastgesteld.

Gesmolten staal. Niet één keer waargenomen. Wekenlang aanwezig in de kelders van Ground Zero. En in een staat die door geen van de drie aan brand alleen kon worden toegeschreven.

I. Wat zegt getuigenbewijs over een materieel verschijnsel?

Voordat ik bij de drie centrale getuigen kom, een korte methodische opmerking. In de vorige post in dit blok behandelde ik de epistemologie van getuigenbewijs in volle breedte: wanneer professionals patronen herkennen die in hun training expliciet zijn behandeld, en honderden onafhankelijke getuigen vergelijkbare patronen rapporteren, is dat geen anekdotisch bewijs maar een hoofdcategorie van data. In deze post wil ik dat ene niveau dieper aanscherpen, omdat het hier specifiek gaat over een materieel verschijnsel.

Een eerlijke nuance vooraf: een getuige die zegt “ik zag gesmolten staal” heeft geen spectrale analyse uitgevoerd. Hij heeft geen materiaalmonster genomen en chemisch laten karakteriseren. Hij heeft geen temperatuurmeting gedaan. Wat hij heeft gedaan is een visuele waarneming, en die waarneming is vatbaar voor interpretatie. Een vloeibare metaalstroom kan in beginsel verschillende metalen zijn - staal, aluminium, zink, lood, of een mengsel - en alleen forensisch-metallurgisch onderzoek kan met zekerheid identificeren wat er werkelijk lag.

Dat is de tegenwerping zoals zij in elk gesprek over deze waarnemingen wordt gemaakt. Zij is op zichzelf correct. En zij is niet doorslaggevend, om twee redenen.

Ten eerste: het ontbreken van een spectrale analyse is hier geen tekortkoming van de getuigen. Het is een tekortkoming van het officiële onderzoek. Wanneer eerstehulpverleners in de kelders van Ground Zero waarnemen dat er vloeibaar materiaal in plassen lag dat zij in hun professionele oordeel als gesmolten staal beschreven, dan is de aangewezen vervolgstap niet om die getuigenissen weg te wuiven met de opmerking dat zij niet forensisch zijn. De aangewezen vervolgstap is om monsters te nemen, ze te laten analyseren, en de identificatie te bevestigen of te weerleggen. Dat is wat een forensisch onderzoek doet wanneer waarnemingen om verklaring vragen. Dat is niet wat NIST heeft gedaan.

Ten tweede: de drie getuigen die ik in deze post centraal stel zijn geen leken. Het zijn professionals die hun loopbaan hebben besteed aan het visueel beoordelen van staal in zijn verschillende toestanden. Leslie E. Robertson was de hoofdconstructeur van de Twin Towers en kende elk type staal dat in het gebouw zat. Captain Philip Ruvolo had twee decennia FDNY-ervaring, met talloze branden in industriële omgevingen waar gesmolten metaal voorkomt. Ken Holden was hoofdcommissaris van het New York City Department of Design and Construction en sprak onder ede voor de 9/11 Commission over wat hij in zijn hoedanigheid van professionele toezichthouder op Ground Zero had gezien. Wanneer drie zulke professionals onafhankelijk en in vergelijkbare bewoordingen hetzelfde rapporteren, is hun waarneming geen anekdote. Zij is een convergerend getuigenis over een materieel verschijnsel waarvan de wegwuiving zonder vervolgonderzoek zelf om verklaring vraagt.

Met die nuance vooraf, kunnen we naar wat er feitelijk werd waargenomen, en wat er feitelijk daarmee werd gedaan.

II. NFPA 921 — wat de forensische gids zegt

Om te begrijpen wat de waarnemingen van Robertson, Ruvolo en Holden in een ingenieurscontext betekenen, is er één document dat alle Amerikaanse brandonderzoekers kennen: NFPA 921, de Guide for Fire and Explosion Investigations van de National Fire Protection Association. Het is geen wet. Het is een richtlijn — maar wel een richtlijn die in alle Amerikaanse rechtbanken als juridische standaard wordt gehanteerd voor brand- en explosieonderzoek, en die in de praktijk de facto bindend is voor wie zijn werk later in een rechtszaak wil zien standhouden.

Wat NFPA 921 zegt over gesmolten metaal in puinhopen na een instorting, is voor deze post centraal. In hoofdstuk 23 van de gids (huidige editie 2024, gelijk aan de relevante passages uit de 2001 editie die ten tijde van 9/11 actueel was) staat onder “Indicators of Exotic Accelerants” een specifieke lijst van waarnemingen die volgens de gids om gerichte vervolgonderzoek vragen. Onder die indicatoren, letterlijk:

“Aanwijzingen voor exotische brandversnellers zijn onder meer... een ongewoon snelle verbranding, stralend witte vlammen en gesmolten staal of beton.”

Read more

Begin bij een feit dat iedereen kan nagaan. Op 24 juli 2019 nam het bestuur van het Franklin Square & Munson Fire District op Long Island — een zelfstandig overheidslichaam met gekozen bestuurders — unaniem een formele resolutie aan die een nieuw, volwaardig strafrechtelijk onderzoek naar de aanslagen eist. Het was het eerste overheidsorgaan in de Verenigde Staten dat dit deed. Geen actiegroep, geen internetpetitie: een overheidsorgaan — het soort orgaan dat zijn eigen mannen die dag de rook in stuurde; twee van hen kwamen om — dat na kennisneming van het bewijs vaststelde dat het officiële verhaal niet klopt.

En dat besluit stond niet op zichzelf. Het steunde een juridische procedure die op dat moment al liep, en die berust op een tweede feit dat u kunt nagaan. Er bestaat een federale wet, artikel 3332 van titel 18 van de United States Code, die de aanklager verplicht om bewijs van een vermoed federaal misdrijf aan een burgerjury — een special grand jury — voor te leggen wanneer een burger daarom verzoekt. Niet “mag”; “zal”. En op 7 november 2018 zegde het kantoor van de federale aanklager voor het Southern District of New York schriftelijk toe die wet na te leven: het “zal voldoen aan de bepalingen van 18 U.S.C. §3332”.

Voor het eerst in zeventien jaar leek er een deur open te gaan die geen commissie kon dichthouden: een burgerjury met dagvaardingsbevoegdheid, die getuigen onder ede kan horen. Wat er daarna gebeurde, is het eigenlijke verhaal.

Eén begrip moet u daarbij meenemen, want het draagt het hele dossier: het verschil tussen een procedurele en een inhoudelijke beslissing. Een inhoudelijke beslissing zegt: wij hebben het bewijs bekeken en het overtuigt niet. Een procedurele beslissing zegt: wij bekijken het bewijs niet, want u staat niet in de juiste rij. Onthoud dat onderscheid, want alles wat in dit dossier op een afwijzing lijkt, blijkt bij nadere lezing van de tweede soort. Geen enkele rechter, geen enkele jury heeft de fysica van het derde gebouw ooit gewogen en te licht bevonden. Elke route is afgesloten op de vraag vóór de vraag — wie er mag vragen, niet wat er waar is.

Wat de betaalde post behandelt

In de volledige aflevering volg ik alle vier de juridische routes tot hun einde. Achter de betaalmuur:

De volledige chronologie van de grand jury-zaak — van de petitie van vierenvijftig pagina’s en zevenenvijftig bewijsstukken, via de stilte die op de schriftelijke toezegging volgde, tot de afwijzing door drie rechterlijke instanties en de weigering van het Supreme Court op 9 januari 2023. En het cruciale, onderbelichte punt: geen enkele rechter heeft ooit de forensische inhoud beoordeeld. Elke afwijzing strandde op de vraag wíé mocht vragen — niet op de vraag wat er waar is. Het verschil tussen een procedurele en een inhoudelijke beslissing draagt het hele hoofdstuk.

Daarnaast: de documentverzoeken van onderzoeker Charles Kallas uit 2025 en 2026, die worden geweigerd omdat het onderzoek “nog loopt” — hetzelfde 11 september dat volgens diezelfde overheid al vijftien jaar volledig is afgerond wanneer iemand de conclusies wil corrigeren. Afgerond wanneer u de conclusies aanvecht; lopend wanneer u de stukken opvraagt. En ten slotte de vierde, wetgevende route: de Bobby McIlvaine Act die in al die jaren geen indiener vond, en de eerste zittende Senaatscommissievoorzitter die Building 7 in 2025 hardop een open vraag noemde.

Het betekent niet dat een rechter heeft vastgesteld dat WTC 7 is neergehaald; geen rechter heeft íéts vastgesteld, en dat is precies het punt. Drie routes, nul oordelen over de technische vragen, vijfentwintig jaar. De deur is niet toevallig dicht. Hij wordt dichtgehouden.

De litanie

Vijfentwintig jaar na dato. NIST kon de instorting niet uitleggen, op zijn eigen woord. Bažant erkende in 2022 dat de val nooit volledig versnelde. Honderdachttien brandweerlieden hoorden explosies, gedocumenteerd door MacQueen na het lezen van twaalfduizend pagina’s primaire bron. Niels Harrit’s team vond thermitisch materiaal in vier onafhankelijke stofmonsters. Lawrence Livermore mat tritium boven achtergrond. Vier maanden ondergrondse hitte werd nooit officieel verklaard. De stofpluim steeg tot anderhalve kilometer. En het derde gebouw viel zonder vliegtuig, met tweeënkwart seconde perfecte vrije val die NIST zelf moest erkennen — terwijl het rapport dat de brandhypothese ontmantelde zes jaar later nog altijd niet is weerlegd. De BBC meldde de instorting drieëntwintig minuten voordat het gebouw viel, met het gebouw nog in beeld. Een brandweerdistrict eiste unaniem een nieuw onderzoek, een grand jury-petitie ligt er, en de FOIA-verzoeken worden geweigerd omdat het onderzoek nog loopt. Aan de TU Delft, mijn eigen alma mater, is in twee decennia op geen van die observaties een inhoudelijk antwoord gekomen. Maar de stilte breekt, langzaam, in elk gesprek dat over de waarheid van die dag wordt gevoerd.

Op naar september. En tot dan, met dank dat u niet zwijgt.

Dit is een gratis post. De volledige analyse — met de complete proceschronologie, de FOIA-dossiers en de weging — is voor abonnees. Dr.ir. Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en schrijver van 9/11 Complex (Obelisk Boeken).

— William Rodriguez, conciërge North Tower, in 9/11 Mysteries (2006), beschrijvend over het moment vóór de impact van vlucht 11

Op dat moment ontstond er een heftige discussie, omdat men de indruk had dat het gebouw eruitzag alsof het met explosieven was opgeblazen.

— Christopher Fenyo, FDNY, World Trade Center Task Force Interview, 11 oktober 2001

Het overweldigende bewijsmateriaal dat in genoemd verzoekschrift wordt aangevoerd, toont onomstotelijk aan dat vooraf geplaatste explosieven… de oorzaak waren van de verwoesting van de drie gebouwen van het World Trade Center.

— Resolutie van het Franklin Square and Munson Fire District, unaniem aangenomen op 24 juli 2019

[ Deze volledige post is GRATIS - steun aub mijn werk en wordt betaald lid van mijn substack - u steunt mij ook door mijn boeken te kopen en mijn artikelen door te sturen. Dank u! ]! ]

In een eerdere post in dit 9/11-blok keek ik naar de val. In een andere post naar wat de val achterliet — of beter, niet meer achterliet. Vandaag verschuift de blik naar wat mensen die er bij waren hebben gehoord en gezien. Niet wat onderzoekers later in laboratoria hebben vastgesteld, maar wat brandweerlieden, politiemensen, hulpverleners, conciërges en bouwvakkers op 11 september 2001 in en rond de Twin Towers met hun eigen oren en ogen waarnamen.

Dat is een ander register dan de fysica en de energieberekeningen van de eerdere posts. Het is het register van getuigenbewijs. En over dat register moet ik aan het begin iets eerlijks zeggen, want er is een misverstand dat in alle 9/11-discussies steeds terugkomt en dat zonder benoeming de hele post zou ondermijnen.

I. Wat zegt de getuigenis van een professional eigenlijk?

In moderne discussies over 9/11 hoor ik vaak de claim dat fysisch bewijs principieel sterker is dan getuigenbewijs. Fysica is falsifieerbaar, zegt men, getuigenissen zijn interpretatief. Een meting kan worden gecontroleerd (los van het feit dat dat nauwelijks is gebeurd), een herinnering vervaagt. De stress van het moment kleurt wat mensen menen te hebben waargenomen. Het brein labelt geluiden in achteraf-categorieën. Onder die druk wordt elke harde knal een explosie.

Een deel van die kritiek is fysisch correct. Een deel is het echter niet. En het deel dat het niet is, is het deel waar het bij dit specifieke dossier op aankomt.

In rechtbanken wereldwijd is getuigenbewijs van getrainde professionals een hoofdcategorie van bewijs, niet zomaar een tweederangs bron. In luchtvaartongevallenonderzoek — mijn eigen vakgebied — worden de getuigenissen van piloten, cabinepersoneel en luchtverkeersleiders systematisch geïnterviewd, gestructureerd geanalyseerd en in eindrapporten als primaire data behandeld. In de medische diagnostiek geldt de waarneming van een ervaren clinicus die honderden vergelijkbare gevallen heeft gezien als een sterk diagnostisch signaal — vaak sterker dan een laboratoriumtest die statistische ruis kan opleveren. In de politie-onderzoekspraktijk is de getuigenis van een professional die het werk van een misdadiger doorgrondt na duizenden eerdere zaken een centrale categorie van bewijs.

Wat al deze gevallen gemeen hebben, is dat de waarde van de getuigenis niet zit in het feit dat iemand iets heeft gehoord — dat doet iedereen — maar in het feit dat iemand met jaren training en honderden of duizenden vergelijkbare ervaringen onderscheid kan maken tussen patronen die in zijn vakgebied bekend zijn en patronen die er niet bij horen. Een ervaren brandweerman is geen gewone getuige. Hij is een professional die op zijn academieopleiding van vier tot zes maanden plus jarenlange praktijkervaring heeft geleerd welke geluiden bij brand horen, welke niet, en welke patronen daartussen zitten. Hetzelfde geldt voor politiemensen, EMT’s, militairen met explosieventraining, en bouwvakkers met decennia ervaring in betonnen en stalen constructies.

Brandweerlieden zijn bovendien getraind om explosies te herkennen. Niet omdat ze sloopdeskundigen zijn, maar omdat er tijdens branden dingen ontploffen — gastanks, zuurstofflessen, brandstofvaten, transformatoren, drukvaten in industriële omgevingen, en in een enkel zeldzaam geval munitie of explosieve chemicaliën in opslag. Een brandweerman die de academie verlaat zonder die kennis is een gevaar voor zichzelf en zijn collega’s. Het herkennen van wat zou kunnen ontploffen, en het horen van wat zojuist is ontploft, is geen exotische specialisatie. Het is noodzakelijke kennis om te overleven.

Tegen die achtergrond moet de centrale claim van deze post worden gelezen. Het gaat niet om hobbyisten met zomaar wat geluidsherinneringen. Het gaat om honderden (!) professionals — brandweerlieden, politiemensen, hulpverleners, een conciërge van een gebouw met twintig jaar ervaring — die op 11 september 2001 onafhankelijk van elkaar specifieke patronen rapporteerden die hun professionele oor niet bij brand kon plaatsen. Wanneer een dergelijke groep met een dergelijke diversiteit van locaties en tijdstippen consistent een patroon beschrijft, is dat niet een minders sterk bewijs dan een meting. In juridische zin is het zelfs sterker: een convergerende getuigenis van honderd professionals onder ede is in elke rechtbank ter wereld een hoofdcategorie van bewijs.

Dat de officiële onderzoeken naar 9/11 dit dossier niet als primaire bewijscategorie hebben behandeld, is daarom niet alleen technisch een keuze. Het is een methodologische keuze die in elke andere context — een vliegtuigramp, een industriële explosie, een misdaadonderzoek — niet zou worden geaccepteerd. Daar kom ik aan het eind van deze post op terug.

II. Het document — tienduizend pagina’s onder embargo

Op 11 september 2001 werd in Lower Manhattan een unieke calamiteit zichtbaar voor de hele wereld. Voor de New Yorkse brandweer was het tegelijkertijd de zwartste dag in haar geschiedenis: 343 brandweerlieden kwamen om, het grootste verlies aan personeel ooit in één gebeurtenis voor één Amerikaans korps. In de weken die volgden, terwijl op Ground Zero de zoek- en ruimingsoperatie liep, besloot de FDNY een interne historische operatie te starten.

Tussen 1 oktober 2001 en 31 januari 2002 werden 503 brandweerlieden, hoofdofficieren en EMT’s geïnterviewd over hun ervaringen op 9/11. De interviews werden niet gericht. De vragenstellers — collega-brandweerlieden, niet onderzoekers met een hypothese — vroegen vooral: wat heb je die ochtend gedaan, wie was er bij je, wat heb je gezien, wat heb je gehoord? Het waren vrije getuigenissen, opgenomen 4-18 weken na de gebeurtenis. Vroeg genoeg dat herinneringen vers waren, maar laat genoeg dat de eerste shock voorbij was.

Het document werd na voltooiing intern bewaard. Toen het FEMA-rapport van mei 2002 verscheen werd het er niet bij betrokken. Toen het 9/11 Commission Report van juli 2004 verscheen werd het er niet bij betrokken. Toen NIST in september 2005 zijn eindrapport NCSTAR 1 publiceerde, werd het er niet bij betrokken. Drie officiële onderzoeken naar dezelfde gebeurtenis, en geen enkele had gebruikgemaakt van het meest gedetailleerde getuigenbestand dat er was.

In 2002 begon The New York Times een rechtszaak tegen de stad New York om vrijgave af te dwingen onder de Freedom of Information Law van de staat. De stad voerde aan dat openbaarmaking de privacy van betrokkenen zou schenden. Na een procedure die drie jaar duurde, beval de New York Court of Appeals in maart 2005 vrijgave. In augustus 2005 werd het volledige bestand publiek beschikbaar via de website van The New York Times. Vanaf dat moment kon elke onderzoeker er bij. Het was echter brandweer-jargon, gestructureerd noch geïndexeerd, met namen en rangen die voor een buitenstaander niet onmiddellijk te plaatsen waren. Het werk om er zinnig iets uit te halen moest nog gedaan worden.

III. Graeme MacQueen — een hoogleraar leest tienduizend pagina’s

Wie het werk gedaan heeft is Graeme MacQueen. Hij was geen brandweerman of ingenieur. Hij was emeritus hoogleraar Religieuze Studies en Vredesstudies aan McMaster University in Ontario, Canada, met een doctoraat in Boeddhistische studies van Harvard. Op 9/11 was hij 56 jaar oud. Wat hem juist geschikt maakte voor het werk was zijn academische discipline van tekstanalyse en zijn jarenlange ervaring met het lezen van getuigenissen — in zijn vakgebied gaat het vaak om het reconstrueren van wat er werkelijk gebeurde uit verschillende geschreven bronnen.

MacQueen begon kort na de vrijgave van augustus 2005 met het systematisch doorlezen van het hele Task Force-bestand. Hij zocht naar één specifiek verschijnsel: getuigenissen waarin brandweerlieden expliciet melding maakten van iets wat zij als explosie waarnamen. Hier moet ik direct de eerste tegenwerping pareren die in elk gesprek over MacQueens werk opkomt. Brandweerlieden gebruiken het woord “explosion” in hun werkomgeving voor verschillende fenomenen: backdrafts, tank-ontploffingen, transformator-fouten, structureel falen onder druk. MacQueens telling sluit die fenomenen niet ondergrondst uit door automatisme; zij sluit ze uit doordat hij specifiek zocht naar getuigenissen waarin brandweerlieden zelf het verschil maakten. Getuigenissen waarin zij expliciet zeiden dat het ging om iets anders dan brand-explosies, of waarin het patroon dat zij beschreven (sequentieel, voorafgaand aan zichtbare instorting, op locaties die niet bij branden hoorden) niet bij standaard brand-fenomenen paste.

Zijn eerste publicatie verscheen in augustus 2006 in het Journal of 9/11 Studies onder de titel 118 Witnesses: The Firefighters’ Testimony to Explosions in the Twin Towers. De titel zegt het al: 118 van de 503 brandweerlieden — bijna een kwart, 23,5 procent — beschreven uit eigen beweging dat zij explosies hadden waargenomen die zij niet aan brand toeschreven. MacQueen benadrukte iets methodisch belangrijks daarover:

We hebben 118 getuigen uit een groep van 503. Meer dan 23 procent van onze groep bestaat uit getuigen van de explosies. Naar mijn mening is dit een zeer hoog percentage getuigen, vooral als we bedenken... [dat de ondervraagden] doorgaans niet naar explosies werden gevraagd en in de meeste gevallen zelfs niet naar de instorting van de torens. De getuigenissen die we hebben, zijn vrijwillig gegeven en vertegenwoordigen daarom niet het maximale aantal getuigen van explosies, maar het minimale aantal.

— Graeme MacQueen, 118 Witnesses, Journal of 9/11 Studies (augustus 2006)

Dat is een methodisch belangrijke nuance. Als je een groep niet vraagt naar X en 23 procent meldt X uit zichzelf, dan staat het echte percentage van X-waarnemers in de groep mogelijk hoger. Hadden de interviewers gericht gevraagd “hoorde u explosies?”, dan was het cijfer ongetwijfeld hoger geweest. De 118 is, in MacQueens woorden, “the minimum number.”

Een paar jaar later, in 2011, breidde MacQueen zijn werk uit voor zijn boek The 9/11 Toronto Report. Daar voegde hij niet alleen brandweerlieden toe, maar ook politiemensen van de Port Authority, EMT’s, journalisten ter plaatse en mensen die in of rond de torens werkten. De totale telling kwam toen op 156 ooggetuigen die spontaan over explosies spraken: 121 brandweerlieden, 14 Port Authority-politiemensen, 13 reporters, 8 anderen. Maar liefst 78% van de getuigen waren eerstehulpverleners. Het is, voor zover ik kan vaststellen, de grootste systematische verzameling van getuigenbewijs voor explosies in de Twin Towers ooit gemaakt.

MacQueen is overleden op 25 april 2023, aan kanker. Zijn werk is nog publiek beschikbaar via het Journal of 9/11 Studies en als boek. Postuum is in 2023-2024 nog een documentaire verschenen over zijn levenswerk, getiteld Peace, War and 9/11.

IV. Drie criteria — Identification, Power, Pattern

Wat MacQueen vervolgens deed, en wat zijn werk zo waardevol maakt, is dat hij niet alleen telde. Hij analyseerde. Hij stelde drie criteria op waaraan de getuigenissen werden gemeten, om vast te stellen of brandweerlieden iets beschreven dat als brand-explosie kon worden gecategoriseerd of iets daarbuiten. De drie criteria heten Identification, Power en Pattern. Ik loop ze één voor één langs, omdat zij precies die tegenwerpingen pareren die telkens terugkomen.

Identification — herkenden de brandweerlieden expliciet dat het niet om brand-fenomenen ging? In een aanzienlijk deel van de 118 getuigenissen ja. Brandweerlieden zeiden dingen als “that was no fire”, “it sounded like demolition”, “it was an explosion, not a collapse”. Dit zijn directe technische identificaties door professionals die getraind zijn om dat onderscheid te maken. Ze zijn op de academie geleerd welke explosies bij brand horen — backdrafts hebben een specifiek lage frequentie en lange duur, brandstofvaten leveren een herkenbare flash met luchtverplaatsing, drukvaten geven een metaal-knal met materiaal-uitstoting. Wat zij op 11 september 2001 in en rond de Twin Towers hoorden, was in 118 gevallen iets anders. De claim dat deze mannen de woorden “explosion” en “demolition” zomaar gebruikten, miskent hun professionaliteit.

Power — was de waargenomen kracht in lijn met of duidelijk groter dan wat brand kon leveren? Acoustisch is er een fysisch onderscheid tussen schokgolven van structureel falen, die laag-frequent zijn met een lange duur, en explosieve drukgolven, die hoog-frequent zijn met een korte duur. Ervaren brandweerlieden horen het verschil. Een vallende verdieping geeft een dreun zoals bij een aardbeving — een diepe, lang aanhoudende rolgolf met materiaalverplaatsing. Een explosieve detonatie geeft een scherpe knal met een korte hoog-frequente piek. Wat in 118 getuigenissen wordt beschreven, is consistent het tweede patroon, niet het eerste. “It blew me off my feet”, “like cannon-fire”, “sharp like rifle shots” — dit zijn beschrijvingen die acoustisch bij detonatie horen, niet bij structurele instorting.

Pattern — kwamen de geluiden in een patroon dat bij progressieve instorting zou passen, of in een patroon dat daar niet bij paste? Een progressieve gravitationele instorting levert sequentiële geluiden op tijdens de zichtbare val: vloeren die om de paar seconden falen, materiaal dat trapsgewijs ineenstort. Wat in MacQueens getuigenissen wordt beschreven is iets anders: ritmische sequenties van knallen voorafgaand aan de zichtbare instorting, soms minuten ervoor, soms vlak voor de zichtbare collapse. Richard Banaciski, FDNY Ladder 22, beschreef het in zijn Task Force Interview als “alsof het een geplande sloop was... waarbij de explosies in een gebouw op elkaar worden afgestemd... dat dacht ik tenminste te zien.” Het ritmische patroon dat hij beschrijft — boom, boom, boom, boom — is precies wat slooptechniek nastreeft door precies getimede sequenties op alle dragende kolommen. Het is niet wat een chaotische progressieve cascade pleegt op te leveren.

V. De lobby-explosies — vóór de impact, op de begane grond

Naast de 118 brandweerlieden in de Task Force Interviews, is er een aparte categorie getuigen die wezenlijk zwaarder weegt en die fysisch bijzonder lastig te verklaren is. Het zijn de mensen die op 11 september 2001 in de kelders en lobby’s van de Twin Towers werkten op het moment dat de aanslagen begonnen. Wat zij rapporteren is niet alleen explosie-achtige geluiden tijdens de instorting later op de ochtend. Wat zij rapporteren is iets anders: explosies in de kelder en op de begane grond, sommige zelfs vóór de impact van de vliegtuigen, andere op het moment van impact maar te ver onder de bezwijkgrens om door de impact te kunnen worden veroorzaakt.

De centrale figuur is William Rodriguez. Op 9/11 was hij 41 jaar oud, conciërge bij American Building Maintenance, twintig jaar in dienst bij de Twin Towers, met de hoofdsleutel van de noordelijke toren in zijn bezit — één van slechts vijf personen die die sleutel had. Op 11 september 2001 was hij een half uur te laat en bevond hij zich in een kantoor op sub-level 1 van de North Tower, ongeveer 340 meter onder de plek waar even later vlucht 11 zou inslaan. Wat hij rapporteert, en sinds 11 september 2001 consistent in identieke bewoordingen rapporteert in tientallen interviews — onder andere op CNN op 16 september 2001, in de documentaire 9/11 Mysteries (2006), in zijn getuigenis voor de 9/11 Commission op 14 mei 2004, en op vele publieke spreekbeurten sindsdien — is dat hij een explosie hoorde en voelde van onder zijn voeten, vóór de impact van het vliegtuig:

Plotseling hoorden we een enorme explosie. Het was een explosie die onder mijn voeten plaatsvond, wat betekent dat ze afkomstig was van de verdiepingen tussen B2 en B3... Er ging een schokgolf door de muren, waardoor er scheuren in de muren ontstonden en het verlaagde plafond volledig instortte.

— William Rodriguez, in 9/11 Mysteries (2006)

Direct na de eerste explosie, zegt Rodriguez, hoorde hij een tweede geluid van veel verder weg, hoog in het gebouw — wat achteraf bleek de inslag van vlucht 11 te zijn. Tussen die twee geluiden zat enkele seconden. De volgorde is cruciaal voor de fysica: eerst de explosie in de kelder, dan de inslag tachtig verdiepingen hoger.

Direct na de explosie kwam een collega van Rodriguez de kelder binnenstormen. Felipe David, die op sub-level 1 voor een goederenlift had gestaan op het moment van de explosie, had zware brandwonden. Zijn huid hing aan zijn vingertoppen, in Rodriguez’ woorden “like a glove.” David zou later, in het ziekenhuis, vertellen dat een vuurbal uit de liftschacht was gekomen en hem had geraakt op de begane grond. Voor de duidelijkheid: dit was nog vóór de inslag van het vliegtuig. Zijn brandwonden zijn medisch gedocumenteerd. Zij zijn niet ingebeeld.

En Rodriguez is niet alleen. Anthony Saltalamacchia, zijn supervisor, was op dat moment ook in sub-basement B1 van de noordelijke toren, ongeveer 340 meter onder de inslagzone. Saltalamacchia heeft in een interview later beschreven wat hij hoorde:

Het aantal explosies dat ik hoorde tussen 8:46 en het moment dat we naar buiten kwamen, was zo groot — minstens tien — dat het leek alsof er meerdere explosies waren, alsof er verschillende granaten waren; zo klonk het tenminste, alsof er verschillende granaten in het gebouw tot ontploffing werden gebracht. Er was één grote explosie en daarna volgden er gedurende die hele periode nog verschillende andere explosies, totdat we naar buiten kwamen.

— Anthony Saltalamacchia, supervisor American Building Maintenance, North Tower

Kenny Johanneman, ook basement-werker, beschreef in een interview kort na 9/11 hoe hij in de kelder was toen “the elevator blew up.” Hij sleepte een man met afhangende huid de straat op. Drie dagen na zijn interview pleegde Johanneman zelfmoord met een schot in het hoofd.

Phillip Morelli, bouwvakker, was op 9/11 aan het werk op sub-level B-4 van de North Tower — vier verdiepingen ondergronds, ongeveer 360 meter onder de inslagzone. Hij rapporteerde dat hij door een geweldige explosie tegen de vloer werd geslagen op het moment van de eerste impact. Voor een drukgolf via de liftschachten van honderd verdiepingen hoger om hem op vier verdiepingen onder straatniveau tegen de vloer te slaan, zou een ongekende geleidingsefficiëntie nodig zijn die in standaard architectuur niet voorkomt. Bovendien — en dit is essentieel — waren de liftschachten van de Twin Towers niet doorlopend van top tot bodem. Het systeem werkte met sky lobbies, waarbij passagiers op de 44e en 78e verdieping moesten overstappen tussen express- en lokale liften. Mechanische plugs in de schachten op die niveaus voorkwamen dat luchtdruk doorliep van boven naar beneden. Een drukgolf van een impact tachtig verdiepingen hoger kan, fysisch, niet zonder verlies door deze plugs naar de kelder reiken.

Salvatore Giambanco en Arthur Del Bianco, andere basement-werkers, hebben vergelijkbare getuigenissen afgelegd. Del Bianco beschreef het patroon zo: “Plotseling klonk er zoiets als: BANG! BANG! BANG! BANG! Net als geweerschoten. En toen, ineens, drie enorme explosies en begon alles in te storten.”

Een laatste, en bijzonder relevante, observatie. Op de eerste videobeelden van brandweerlieden die de lobby’s van de torens betraden — onder andere in de Naudet-broers documentaire 9/11 (2002), die op 11 september 2001 toevallig een rookmelder-trainingsfilm van FDNY-recruten aan het opnemen waren en zo de eerste eyes-on-scene-beelden hebben — zijn de lobby’s te zien in een staat die niet bij een impact tachtig verdiepingen hoger past. Grote stukken gevelmateriaal liggen in de lobby. Wandpanelen zijn gebroken. Ramen zijn kapot. De brandweerlieden in beeld kijken om zich heen alsof er een explosie heeft plaatsgevonden waar zij staan. Een ervaren FDNY-officier zei in een latere getuigenis dat de lobby er uitzag “as if a plane had hit the lobby.” Dat is opmerkelijk, want het vliegtuig had niet de lobby geraakt. Het had de toren tachtig verdiepingen hoger geraakt.

De ramen waar het hier om gaat — de grote raampartijen op de begane grond van de lobby’s — waren dik gehard glas in een degelijke aluminium-omkadering, ontworpen om significant glas-belasting te dragen. Op de beelden is te zien dat zij niet enkel beschadigd zijn maar volledig kapot zijn. Of zij van binnen naar buiten zijn geblazen of van buiten naar binnen, valt op de beschikbare beelden niet altijd eenduidig vast te stellen. Wat wel vaststaat is dat de schade in de lobby’s substantieel was (onder andere de marmeren wandpanelen waren van de muur gekomen), dat brandweerlieden ter plaatse spraken over een staat die zij niet aan vallend puin alleen toeschreven, en dat het officiële onderzoek deze waarnemingen niet expliciet heeft uitgewerkt.

VI. Wat jet fuel wel en niet kan

Hier moet ik kort en zorgvuldig zijn over de fysica van vliegtuigbrandstof, omdat dit het punt is waarop de gewone tegenwerping voor de lobby-explosies leunt.

Kerosine, het type brandstof dat in commerciële vliegtuigen wordt gebruikt en dat in de luchtvaart Jet-A heet, is geen hoogexplosieve stof. Haar vlampunt — de temperatuur waarboven zij voldoende damp afgeeft om bij een vonk te ontbranden — ligt tussen 38 en 66 graden Celsius. Bij omgevingstemperatuur verdampt zij niet zomaar tot een explosief mengsel. Bij verneveling, dat wil zeggen mechanische omzetting in fijne druppels onder hoge snelheid, kan zij wel een fireball produceren met aanzienlijke drukeffecten — maar het gaat dan om deflagratie, snelle verbranding, niet om een detonatie. Het verschil is fysisch belangrijk. Een detonatie heeft een schokgolf die zich met meer dan duizend meter per seconde voortplant; een deflagratie heeft een verbrandingsfront dat zich met enkele meters per seconde voortplant.

Wat we op de videobeelden van de impact zien, is precies wat de fysica voorspelt voor verneveld kerosine onder hoge mechanische energie. Bij de inslag van vlucht 11 op WTC 1 en vlucht 175 op WTC 2 werd een groot deel van de brandstof door de impact verneveld, ontbrandt onmiddellijk, en produceerde de bekende oranje-gele vuurbal die uit de gevels schoot. NIST schat dat het overgrote deel van de jet fuel binnen tien minuten na de impact was opgebrand. De rest brandde door als een diffusiebrand in het kantoorinterieur — een gewone, zwartrokerige kantoorbrand, weliswaar met kerosine als initiator maar op temperaturen die niet boven die van een normale kantoorbrand uitkomen.

Dit is alle officiële versie. NIST schrijft het zo in zijn eindrapport. Bažant gaat ervan uit. Daar is geen discussie over.

Maar dan deze vraag. Vóór de impact van vlucht 11 op WTC 1, om 8:46 op 11 september 2001, was er geen kerosine in het gebouw. Niet één druppel. Het vliegtuig was nog niet binnen. Wat William Rodriguez, Anthony Saltalamacchia en Felipe David op dat moment beschrijven — een explosie van onder hun voeten in de kelder, een vuurbal uit een liftschacht op de begane grond, een tremor door de muren met scheuren in de structuur — kan fysiek niet door jet fuel zijn veroorzaakt, omdat er op dat moment geen jet fuel was.

En dezelfde fysische beperking geldt voor Phillip Morelli vier verdiepingen ondergronds. Op het moment van impact, tachtig verdiepingen hoger, kan een vuurbal van geneutraliseerd verneveld kerosine geen drukgolf produceren die door mechanische plugs in de liftschachten heen vier verdiepingen onder straatniveau iemand tegen de vloer slaat. De fysica werkt niet zo. Het zou een geleiding vereisen die de mechanische barrières in de schachten niet leveren, en een drukpiek die op afstand zou moeten zijn vervaagd.

Dat is geen interpretatie. Het is een tijdsvolgorde-feit. De officiële versie van wat er in de kelders en lobby’s gebeurde — een drukgolf via de schachten, veroorzaakt door de impact — sluit niet aan bij wat de getuigen daadwerkelijk rapporteren over wat er gebeurde wanneer. (Nog afgezien van het feit dat kerosine niet van boven naar beneden tot in de lobby kon druipen, omdat geen enkele liftschacht van die hoogte tot in de lobby reikte.) De ene helft van het probleem (Rodriguez, Saltalamacchia, David) gebeurde vóór de impact. De andere helft (Morelli) gebeurde te ver weg en achter te veel barrières om door de impact veroorzaakt te kunnen zijn.

VII. Wat brandweerlieden hoorden tijdens de instorting

Naast de lobby-explosies vóór en tijdens de impact, is er de tweede grote categorie getuigenissen: brandweerlieden die in de minuten en seconden vóór de zichtbare instortingen sequenties van knallen hoorden, soms met ritmische cadans, op een manier die zij in hun professionele taal vergeleken met gecontroleerde sloop. Deze getuigenissen zitten grotendeels in MacQueens 118-corpus.

Richard Banaciski van FDNY Ladder 22 beschreef het als volgt:

Het leek wel een geplande implosie... waarbij de explosies in een gebouw synchroon worden uitgevoerd als het wordt gesloopt... en dat dacht ik te zien.

— Richard Banaciski, FDNY Ladder 22, World Trade Center Task Force Interview

Christopher Fenyo, FDNY, sprak een maand later over de discussie die direct na de instortingen onder eerstehulpverleners plaatsvond:

Op dat moment ontstond er een heftige discussie, omdat men de indruk had dat het gebouw eruitzag alsof het met explosieven was opgeblazen.

— Christopher Fenyo, FDNY, Task Force Interview, 11 oktober 2001

John Coyle, FDNY, vertelde in zijn Task Force Interview dat zijn eerste indruk explosief was geweest:

Ik dacht eigenlijk dat het explodeerde. Dat heb ik daarna nog urenlang gedacht... Ik denk dat iedereen op dat moment nog steeds dacht dat die dingen waren opgeblazen.

— John Coyle, FDNY, Task Force Interview, 8 januari 2002

Teresa Veliz, op de 47e verdieping van de noordelijke toren toen de brandweer haar evacueerde, beschreef tijdens haar afdaling iets specifieks:

Het leek wel een stapsgewijze sloop. Alsof iemand achter een bedieningspaneel op knoppen zat te drukken, en de verdiepingen één voor één BOEM, BOEM, BOEM, BOEM, BOEM maakten.

— Teresa Veliz, North Tower 47e verdieping

Craig Bartmer, voormalig NYPD-officier in dienst op 9/11, was op straatniveau toen WTC 1 instortte. Hij zei jaren later in een interview voor AE911Truth:

Ik moest wegvluchten voor de wolk, en ik hoorde de geluiden nog voordat het gebouw instortte. Ik hoorde een ‘plop, plop, plop, plop, plop, plop, plop, plop’... het klonk voor mij als een gecontroleerde sloop.

— Craig Bartmer, voormalig NYPD

Indira Singh, EMT op straatniveau, hoorde tijdens haar gesprek met collega’s iets dat haar bijbleef. Een collega vertelde haar dat WTC 7, dat dan nog steeds overeind staat maar later op de dag zou instorten, “they’re going to have to pull it.” Het werkwoord “to pull” in slooptechniek betekent gecontroleerd neerhalen. Voor wie dit jargon kent, is het een specifieke term. WTC 7 komt in een latere post in dit blok aan de orde.

Captain Philip Ruvolo van de FDNY beschreef wat hij in de B-1 kelder van WTC 1 had gezien, in een Task Force Interview gegeven in december 2001. Zijn observatie hoort eigenlijk thuis in een andere post in dit blok over gesmolten staal, maar voor de samenhang met deze getuigenissen vermeld ik hem hier alvast: hij zag in de kelder een “gieterij... net als lava uit een vulkaan” — gesmolten metaal stromend in het puin. Dat is geen geluid maar een visuele waarneming, en zij is voor de getuigen-categorie even relevant.

VIII. De brandweer zelf — een resolutie uit 2019

De getuigenissen die ik tot nu toe heb behandeld dateren grotendeels uit 2001 en 2002. Een lezer zou kunnen vragen wat er sindsdien institutioneel is gebeurd binnen de brandweer-wereld zelf met deze waarnemingen. Het antwoord is verrassend, en het is in juli 2026 nog steeds een levend dossier.

Op 24 juli 2019 nam het Franklin Square and Munson Fire District in New York — een vrijwillige brandweer die een gemeente van dertigduizend inwoners net buiten Queens bedient — een unanieme resolutie aan waarin werd opgeroepen tot een nieuw onderzoek naar de gebeurtenissen van 11 september 2001. Het was de eerste wetgevende brandweer-instantie in de Verenigde Staten ooit die officieel om een nieuw onderzoek vroeg. De resolutie werd gedragen door alle vijf de commissarissen — Christopher Gioia, Joseph Torregrossa, Philip Malloy, Dennis Lyons en Les Saltzman.

De Franklin Square gemeenschap had op 9/11 vier doden te betreuren: Thomas Hetzel (FDNY-lid en lokale vrijwilliger), Robert Evans, Michael Kiefer en een vierde lokale brandweerman. Christopher Gioia, drijvende kracht achter de resolutie, kende ze persoonlijk; Hetzel en Evans waren jeugdvrienden. Op 12 september 2001 werd Franklin Square ingezet om te assisteren bij de zoek- en ruimingsoperatie op Ground Zero. Gioia, Malloy en Torregrossa hebben weken op de pile gewerkt.

Wat de resolutie zo bijzonder maakt, is niet alleen dat zij is aangenomen, maar wat zij feitelijk zegt. De tekst stelt onder andere:

Het overweldigende bewijsmateriaal dat in genoemd verzoekschrift wordt aangevoerd, toont onomstotelijk aan dat vooraf geplaatste explosieven… de oorzaak waren van de verwoesting van de drie gebouwen van het World Trade Center.

— Resolutie van het Franklin Square and Munson Fire District, 24 juli 2019

Een unaniem aangenomen officiële uitspraak van een wetgevende brandweer-instantie in de staat New York, die in 2019 zegt dat “beyond any doubt” vooraf geplaatste explosieven de drie WTC-gebouwen hebben verwoest. Dat is geen complot-blogpost. Dat is een formele resolutie van een gekozen orgaan, ondersteund door alle vijf de commissarissen, gericht aan het Amerikaanse Congres en aan de federale rechtspraak.

De resolutie ondersteunt expliciet de petitie van de Lawyers’ Committee for 9/11 Inquiry die in 2018 was ingediend bij de US Attorney for the Southern District of New York, Geoffrey Berman. Die petitie deed beroep op een federale wettelijke verplichting voor de US Attorney om geloofwaardige aanwijzingen van federale misdrijven aan een grand jury voor te leggen. Berman bevestigde in november 2018 dat zijn kantoor aan die verplichting zou voldoen. De grand jury-procedure die daarop volgde — onderdeel van een lopende juridische procedure die in dit blok in een andere post terugkomt — heeft de discussie verschoven van “marginale alternatieve theorie” naar “formele juridische procedure met onderzoeksbevoegdheid.”

Christopher Gioia is in 2026 nog steeds publiek actief in de campagne. In zijn eigen woorden, in een interview met Andy Steele van het 9/11 Free Fall-programma:

Na 18 jaar ben ik nog steeds op zoek naar gerechtigheid voor mijn vrienden, omdat ik weet dat er mensen zijn die ter verantwoording moeten worden geroepen. Ik laat het niet los. Als ik de rest van mijn leven hieraan moet besteden, aan het zoeken naar gerechtigheid voor mijn vrienden, dan doe ik dat.

— Christopher Gioia, Fire Commissioner, Franklin Square and Munson Fire District (2019)

IX. William Rodriguez — vijfentwintig jaar later

Rodriguez verdient aan het einde van deze post een eigen paragraaf, niet vanwege wat hij op 9/11 heeft gehoord en gezien — dat is hierboven uitgewerkt — maar vanwege wat er sindsdien met hem en zijn getuigenis is gebeurd, en vanwege waar hij medio 2026 staat. Want dat is exemplarisch voor hoe het officiële systeem met deze getuigenissen is omgegaan.

Direct na 9/11 werd Rodriguez gevierd als nationale held. Hij had op 11 september 2001 brandweerlieden de trappen op begeleid met zijn hoofdsleutel om deuren te openen, had honderden mensen gered, en wordt door velen beschouwd als de laatste persoon die uit de noordelijke toren ontsnapte vóór de instorting. Hij ontving heroïsme-onderscheidingen, werd uitgenodigd in het Witte Huis, en werd gefotografeerd handen schuddend met president George W. Bush. Hij was voorpaginawaard.

Toen Rodriguez echter op 14 mei 2004 voor de 9/11 Commission getuigde achter gesloten deuren, met zijn verhaal over de explosie in de kelder vóór de impact, veranderde het beeld. Zijn getuigenis verscheen niet in het eindrapport. Niet samengevat, niet als voetnoot, niet eens als bron-vermelding. Voor een man die door duizenden mensen wordt erkend als de laatste held die uit de toren kwam, en die op de speciale uitnodigingenlijst van Bush was gefotografeerd, is dat opmerkelijk. Het 9/11 Commission Report verwijst naar duizenden andere getuigen, ook met fragmenten en samenvattingen. Rodriguez wordt niet genoemd.

Zijn relatie met de mainstream-media verschoof ook. Wat in 2001-2003 frontpage-materiaal was, werd in 2005-2010 marginaal. Zijn naam verschijnt sinds de mid-2000’s vrijwel uitsluitend in alternatieve media, op podcasts, en op presentatie-tournees in andere landen — vooral in Latijns-Amerika en in Europa, waar hij in het Spaans en het Engels presentaties geeft over zijn ervaring.

Wat in mei 2026 opmerkelijk is, en wat past in de context van het naderende 25-jaar-momentum van september 2026: Rodriguez is in maart en april 2026 weer op Ground Zero gefilmd, voor wat hij heeft aangekondigd als een 25-jaar-herdenkings-documentaire. Hij is dan 66 jaar oud, gepensioneerd, woont wat meer off the radar in Centraal-Amerika maar reist nog steeds. De man die op 11 september 2001 als laatste de torens uit kwam, staat vijfentwintig jaar later met een camera terug op de plek waar hij ze in zag verdwijnen. Voor wie de symboliek van deze terugkeer voelt, is het een passende coda voor een dossier waarvan de centrale getuige nooit is gehoord door wie dat had moeten doen, maar die niet is opgehouden te getuigen.

X. Wat NIST met deze getuigenissen heeft gedaan

Het is waardevol om eerlijk te zijn over wat NIST met de Task Force Interviews en de bredere getuigenissen heeft gedaan, omdat hier de tegenwerping op tafel ligt dat het uitsluiten van getuigenbewijs uit een technische analyse een methodologische keuze is, geen bewijs van onwil. Die tegenwerping verdient een serieus antwoord.

In NIST’s eindrapport NCSTAR 1 (september 2005) worden de Task Force Interviews niet systematisch geïntegreerd. NIST’s verklaring daarvoor in latere documenten: het ging om een structureel onderzoek, niet om een forensisch misdaadonderzoek, en de Task Force Interviews werden om die reden buiten de primaire analyse gehouden. Op zichzelf is dat een verdedigbare methodische keuze, mits zij consequent wordt toegepast. Het probleem is dat zij niet consequent werd toegepast.

In de FAQ die NIST in augustus 2006 publiceerde, beantwoordde NIST de directe vraag of er bewijs was voor explosieven. NIST schreef:

Het NIST heeft geen ondersteunend bewijs gevonden voor alternatieve hypothesen die suggereren dat de WTC-torens zijn neergehaald door een gecontroleerde sloop met behulp van explosieven die vóór 11 september 2001 waren geplaatst.

— NIST FAQ, augustus 2006, vraag #2

In een Q&A-sessie in 2006, met onder anderen John Gross van NIST, kwam de vervolgvraag op tafel: heeft NIST gezocht naar residuen van explosieven of brandversnellers in het puin? Het antwoord van Gross was nee. NIST heeft niet systematisch op residuen getest. Dat is een opmerkelijke methodologische keuze, omdat NFPA 921 — de Amerikaanse forensische gids voor brand- en explosieonderzoek, die in alle Amerikaanse rechtbanken als referentie wordt gebruikt — bij relevante indicaties van explosies wel om gerichte residue-tests vraagt. Indicaties van explosies zijn er bij de Twin Towers ruimschoots: gepulveriseerd beton, naar buiten geblazen ramen op de begane grond, gesmolten staal in de kelders, sequentiële geluiden gerapporteerd door 118 brandweerlieden.

Het cirkelredenering-probleem is methodologisch significant. NIST testte niet op explosief residu omdat NIST geen aanwijzingen voor explosieven zag. NIST zag geen aanwijzingen omdat NIST de getuigenissen niet als primaire data behandelde. En NIST behandelde de getuigenissen niet als primaire data omdat het ging om een structureel onderzoek, niet om een forensisch misdaadonderzoek. De cirkel sluit zichzelf. Wat hij niet doet, is empirisch uitsluiten of er explosieven waren. Hij sluit slechts uit dat NIST ze gevonden heeft, omdat NIST niet heeft gezocht.

In een ander opvallend detail: in een Request for Correction die in juni 2007 onder de Information Quality Act bij NIST werd ingediend, werden NIST’s verklaringen in de FAQ over de getuigenissen aangevochten. NIST antwoordde in september 2007 met een opmerkelijke nuance:

Uit de verhoren van [de FDNY] bleek niet dat er explosieven waren gebruikt in de WTC-torens.

— NIST, Response to Request for Correction (september 2007)

Lees deze zin zorgvuldig naast NIST’s eerdere FAQ-verklaring “no corroborating evidence.” In de FAQ ontkende NIST dat er bewijs was. In de RFC-respons schreef NIST dat de interviews “did not support” de explosieven-hypothese. Tussen “no evidence” en “did not support” zit een methodologisch verschil. Het eerste suggereert afwezigheid van bewijs; het tweede impliceert dat NIST de interviews wel had gelezen, ze had gewogen, en ze ontoereikend had geacht. Maar als NIST de interviews had gelezen, dan staat de impliciete claim van de FAQ — dat NIST ze niet als relevante data had behandeld — onder spanning. NIST heeft de FAQ na de RFC-respons niet aangepast. De inconsistentie staat sinds september 2007 onbesproken in de officiële documentatie.

De eerlijke conclusie is wat MacQueen ook formuleerde: NIST heeft de getuigenissen niet systematisch geïntegreerd in haar technische analyse. Dat is een methodologische keuze, geen direct bewijs van kwade bedoelingen. Maar het is wel een keuze die in elk vergelijkbaar forensisch onderzoek — een vliegtuigramp, een industriële explosie, een misdrijf met meerdere ooggetuigen — niet zou worden geaccepteerd. In luchtvaartongevallenonderzoek zou een NTSB-rapport dat 503 getuigenissen onbewogen had laten liggen, niet door peer review komen. Dat NIST’s rapport dat wel deed, zegt iets over de specifieke condities waaronder dit onderzoek werd uitgevoerd. Daarover gaat een latere post in dit blok.

XI. Wie er nog is, en wie niet meer

Een aanzienlijk deel van de getuigen die in deze post worden genoemd, leeft medio 2026 nog. Een aantal is overleden. Een aantal is sinds 2020 niet meer publiek actief. De stand:

William Rodriguez, 66 jaar, leeft, gepensioneerd, woont in Centraal-Amerika, publiek actief in maart-april 2026 voor zijn 25-jaar-documentaire-project. Hij is, voor zover ik kan vaststellen, de centrale levende getuige van de lobby- en kelder-explosies.

Anthony Saltalamacchia leeft, niet recent publiek opgetreden, status volgens publieke bronnen ongewijzigd.

Felipe David, met de medisch gedocumenteerde brandwonden, leeft, niet recent publiek opgetreden.

Phillip Morelli leeft, sinds 2020 geen publieke activiteiten.

Kenny Johanneman pleegde drie dagen na zijn opname-interview voor een 9/11-documentaire zelfmoord met een schot in het hoofd, datum onbekend maar circa 2007.

Graeme MacQueen overleden 25 april 2023, aan kanker. Zijn werk staat publiek beschikbaar via het Journal of 9/11 Studies en als boek. Hij heeft tussen 2020 en zijn overlijden nog actief gepubliceerd.

Christopher Gioia leeft, in mei 2026 nog steeds Fire Commissioner van het Franklin Square and Munson Fire District, en publiek actief in de Justice for 9/11 Heroes-campagne.

Richard Banaciski, Christopher Fenyo, John Coyle, Teresa Veliz, Craig Bartmer en Indira Singh leven, voor zover bekend, geen publieke statements sinds 2020 voor de meesten. Bartmer heeft incidenteel nog interviews gegeven voor AE911Truth-projecten.

Captain Philip Ruvolo, FDNY: leeft, niet recent publiek opgetreden over de Twin Towers.

Aan de officiële kant: de vijf hoofdrolspelers van het oorspronkelijke NIST-onderzoek — Therese McAllister, John Gross, Ronald Hamburger, Ramon Gilsanz en Shyam Sunder — leven allen nog. Geen van hen heeft tussen 2020 en april 2026 publiek gesproken over hun WTC-werk in relatie tot de getuigenissen. Niet bevestigend, niet twijfelend, niet terugkomend op uitspraken.

De Bobby McIlvaine World Trade Center Investigation Act, opgesteld door de familie McIlvaine in 2017 en sindsdien herhaaldelijk ingediend in het Amerikaanse Congres, ligt er nog steeds zonder behandeling. De Lawyers’ Committee for 9/11 Inquiry-rechtszaak die in 2018 bij US Attorney Berman werd ingediend, is via de federale rechtspraak afgewezen tot het hooggerechtshof toe. De grand jury-procedure die door de wettelijke verplichting tot stand kwam, heeft niet tot publieke vervolging geleid; haar vervolg is sinds 2022 niet publiek bekend.

XII. De getuigen-stand — medio 2026

Voor wie het overzicht in één blik wil:

Vaststaand op basis van primaire bronnen

✓ De FDNY interviewde tussen 1 oktober 2001 en 31 januari 2002 503 brandweerlieden in de World Trade Center Task Force Interviews — meer dan tienduizend pagina’s. FEMA, de 9/11 Commission en NIST betrokken het document niet in hun analyses. Het werd in augustus 2005 publiek gemaakt na een rechtszaak van The New York Times.

✓ Graeme MacQueen telde in 2006 in zijn paper 118 Witnesses 118 brandweerlieden die uit eigen beweging melding maakten van explosies — bijna een kwart van de 503. In 2011 breidde hij dat uit tot 156 ooggetuigen inclusief politiemensen, EMT’s en journalisten.

✓ MacQueens drie criteria — Identification, Power, Pattern — onderscheiden brand-explosies die brandweerlieden in hun training expliciet leren herkennen, van de patronen die in de 118 getuigenissen worden beschreven.

✓ Minimaal zes mensen die in de kelders en op de begane grond van de Twin Towers werkten, hebben gerapporteerd dat zij explosies waarnamen vóór, tijdens of vlak na de vliegtuigimpacts: William Rodriguez, Anthony Saltalamacchia, Felipe David, Phillip Morelli, Kenny Johanneman, Salvatore Giambanco. Davids brandwonden zijn medisch gedocumenteerd.

✓ Vóór de impact van vlucht 11 op WTC 1 was er geen kerosine in het gebouw. Een drukgolf via de schachten uit een latere impact tachtig verdiepingen hoger kan, fysisch, niet de getuigenissen van Rodriguez en Saltalamacchia op tijdsstempel verklaren.

✓ De liftschachten van de Twin Towers waren niet doorlopend van top tot bodem; sky lobbies op de 44e en 78e verdieping plus mechanische plugs verhinderden directe drukgolf-doorgifte naar de kelders.

✓ Op 24 juli 2019 nam het Franklin Square and Munson Fire District unaniem een resolutie aan waarin werd verklaard dat “overwhelming evidence” “beyond any doubt” aantoont dat “pre-planted explosives” de drie WTC-gebouwen hebben verwoest. Het was de eerste wetgevende brandweer-instantie in de VS die dit deed.

✓ De Lawyers’ Committee for 9/11 Inquiry-petitie die in 2018 werd ingediend bij US Attorney Geoffrey Berman, leidde tot een federale grand jury-verplichting die in november 2018 door zijn kantoor werd bevestigd.

✓ NIST behandelde de Task Force Interviews niet als primaire data. NIST testte niet systematisch op residuen van explosieven of brandversnellers, ondanks dat NFPA 921 dat bij relevante indicaties voorschrijft. De methodologische cirkel — geen indicatie zonder test, geen test zonder indicatie — is in twintig jaar niet doorbroken.

✓ In de FAQ-versus-RFC-tegenstrijdigheid (“no evidence” versus “did not support”) zit een impliciete erkenning dat NIST de interviews wel had gelezen. NIST heeft de FAQ na september 2007 niet aangepast om die inconsistentie te corrigeren.

Dat is de stand. Ik trek geen conclusies. Ik vermeld de feiten.

Vooruitblik

Deze post heeft een ander register gevolgd dan de eerdere posts in dit blok. Daar ging het om bewegingsfysica, energiebalansen, geometrieën en pulverisatie. Hier ging het om mensen. Mensen die het hoorden, voelden, zagen, die professioneel getraind zijn om zulke fenomenen te herkennen, en wier getuigenissen door de officiële onderzoeken niet als primaire data zijn behandeld.

In de volgende post in dit blok keer ik terug naar fysisch bewijs. Naar het gesmolten staal in de kelders van de Twin Towers — niet de gele stroom uit WTC 2 vóór de instorting die ik in een eerdere post al heb behandeld, maar het maandenlang aanhoudende gesmolten metaal in het puin van Ground Zero zelf, dat in november 2001 nog door brandweerlieden werd gefotografeerd en gevoeld. De temperatuur die NFPA 921 als “standard indicator” voor brandversnellers definieert. De Worcester Polytechnic Institute-analyse van het “Swiss cheese”-staalmonster met zijn eutectische zwavel-ijzer-reactie. En Captain Philip Ruvolo’s “foundry... like lava from a volcano” in de B-1 kelder, dat ik in deze post alleen even heb genoemd.

Een ander register, een ander soort bewijs — maar hetzelfde gebouw, dezelfde dag, dezelfde lege bibliotheek aan officiële antwoorden.

Vijfentwintig jaar na dato. Honderdachttien brandweerlieden. Een conciërge in de kelder die een explosie voelde voordat een vliegtuig binnen was. Een gemeenschap die unaniem een resolutie aannam. En een instituut dat in twintig jaar niet heeft kunnen uitleggen wat al deze mensen hoorden.

dr.ir. Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en schrijver van 9/11 Complex (Obelisk Boeken).

Wat ik u in deze post laat zien, is een patentketen die loopt van 1891 tot 2025. Meer dan honderd jaar. Tientallen octrooien. Één consistente richting: het brengen van stoffen in de atmosfeer, voor klimaatmanipulatie, voor militaire doeleinden, of voor allebei. De meest recente patenten — uit 2022 en 2025 — beschrijven methoden waarbij aerosolen via de vliegtuigbrandstof zelf worden verspreid, of waarbij polymere plasticdeeltjes de stratosfeer ingaan. Zonder dat piloten, grondpersoneel of passagiers er iets van weten.

Deze patenten bestaan. Het overzicht bevat zowel verleende patenten als gepubliceerde patentaanvragen; veel oudere patenten zijn inmiddels uiteraard verlopen. Hun belang ligt daarom niet in actuele rechtskracht, maar in de gedocumenteerde technische lijn: al meer dan honderd jaar worden methoden beschreven om stoffen, deeltjes, elektrische processen of aerosolen in te zetten voor neerslagvorming, mist, atmosferische beïnvloeding of solar radiation management. En de eigenaren zijn geen obscure uitvinders — het zijn overheden, defensiebedrijven en — recent — commerciële startups.

I. Wat een patent bewijst — en wat niet

Laat me eerlijk zijn over de grenzen van patentbewijs als zodanig. Een patent bewijst drie dingen: dat iemand dacht dat de technologie werkt, dat het Patent Kenny heeft vastgesteld dat het voldoende origineel en concreet is om te beschermen, en dat de eigenaar bereid was de kosten en juridische verplichtingen op zich te nemen.

Een patent bewijst niet dat de technologie operationeel in gebruik is. Critici wijzen er terecht op dat veel patenten nooit verder komen dan de tekentafel.

Maar deze patentketen bestaat niet uit één speculatief octrooi van een eenling. Het zijn tientallen patenten, ingediend over meer dan honderd jaar, door aanvragers die allen directe of indirecte banden hebben met overheden en de defensie-industrie. Ze bouwen op elkaar voort. Ze verfijnen de technologie stap voor stap. En de meest recente patenten beschrijven methoden die zo eenvoudig operationeel te implementeren zijn dat ze geen speciale vliegtuigen vereisen. Alleen: andere brandstof — of een ballon.

Ik spreek hier niet alleen als waarnemer. Ik heb zelf patentaanvragen gedaan en begeleid — voor het vezelmetaallaminaat GLARE (Glass Laminate Aluminium Reinforced Epoxy), het materiaal dat ik onderzocht voor mijn promotie aan de TU Delft en dat later werd toegepast in de Airbus A380. Een patent aanvragen is geen triviale bezigheid. Het vereist nauwkeurige technische documentatie, juridische expertise, een internationaal indieningstraject en aanzienlijke financiering — per patent tienduizenden euros, meerdere jaren doorlooptijd, en een team van specialisten. Niemand doet dit voor een idee dat niet werkt of niet bedoeld is om te gebruiken. De drempel is zo hoog dat elk verleend patent een serieuze claim op werkende technologie vertegenwoordigt.

De patentketen die ik in deze post beschrijf omvat niet één incidenteel octrooi. Het zijn tientallen patenten, over meer dan honderd jaar, systematisch dezelfde technologische richting verfijnend. Als ingenieur met eigen patentervaringen is mijn conclusie helder: dit is geen hobby, geen speculatie. Dit is een serieuze en kostbare investering in technologie die men van plan was — en is — te gebruiken.

Naast de duizenden publieke patenten bestaat er een parallel universum van uitvindingen dat nooit het daglicht ziet. In de Verenigde Staten regelt de Invention Secrecy Act van 1951 dat de overheid patentaanvragen kan onderwerpen aan een geheimhoudingsbevel als ze een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid. Het USPTO kan een secrecy order uitvaardigen die publicatie en exploitatie verbiedt — vaak voor onbepaalde tijd. Eind fiscaal jaar 2025 waren er 6.543 dergelijke geheimhoudingsbevelen actief, met elk jaar tientallen nieuwe orders. De overgrote meerderheid betreft uitvindingen van defensiebedrijven, overheidscontractors of particuliere uitvinders die werken aan gevoelige technologieën.

Daarnaast kiezen bedrijven er soms bewust voor om technologieën helemaal niet te patenteren en als trade secret te bewaren — een methode die oneindig lang bescherming biedt zolang de geheimhouding standhoudt. In het kader van geoengineering en SRM is het dus niet alleen mogelijk, maar zelfs aannemelijk dat geavanceerde aerosol-delivery-systemen, brandstofadditieven of nieuwe reflecterende deeltjes in classified programma’s — onder DARPA of militaire black budgets — worden ontwikkeld zonder ooit in de publieke patentdatabase terecht te komen.

De zichtbare patentketen die we kennen, is slechts het topje van de ijsberg. Wat onder water blijft, is per definitie onzichtbaar voor burgers, wetenschappers en parlementariërs. De 6.543 actieve geheimhoudingsbevelen (stand eind 2025, bron: Federation of American Scientists) zijn het bewijs dat er een parallelle wereld van technologische ontwikkeling bestaat die democratische controle ontwijkt. Hoe groot dat ijsberg-deel is voor atmosferische modificatietechnologie weet niemand — behalve degenen die er niet over mogen praten.

II. Het historisch overzicht: meer dan honderd jaar weermanipulatie in patenten

De behoefte om het weer te beïnvloeden is zo oud als de beschaving. Maar de systematische pogingen om dat via technologie te doen, begonnen in de negentiende eeuw. Hieronder een chronologisch overzicht van de meest significante patenten en mijlpalen. Opvallend: de technologie is niet uitgevonden door geoengineers of klimaatwetenschappers. Ze is voornamelijk uitgevonden door militairen en wapeningenieurs.

De vroege periode: 1891–1945

De eerste poging tot gepatenteerde weermanipulatie dateert al van 1891. Charles Hatfield, de beroemde Amerikaanse ‘regenmaker’ die in 1915 San Diego ervan overtuigde dat hij regen kon maken — waarna er een catastrofale overstroming volgde — werkte overigens zonder patent, op basis van geheime chemische mengsels. Maar de patentaanvragen volgden snel:

Read more

Niemand doorloopt dat traject voor een idee dat niet werkt. Niemand investeert jaren en honderdduizenden euros in een technologie die men niet van plan is te gebruiken. De drempel voor een verleend patent is zo hoog dat elk octrooi een serieuze claim op werkende technologie vertegenwoordigt. Dat is geen mening. Dat is hoe het patentsysteem werkt.

Die context is belangrijk voor wat ik u in Post 6 ga laten zien: een patentketen die loopt van 1891 tot 2025. Meer dan honderd jaar. Tientallen verleende octrooien. Één consistente richting: het brengen van stoffen in de atmosfeer, voor klimaatmanipulatie, voor militaire doeleinden, of voor allebei.

I. Het principe dat al in 1932 bestond

Laat me beginnen met een detail dat mij als luchtvaartingenieur bijzonder heeft getroffen.

In 1932 werd een patent verleend voor een systeem dat wordt bevestigd aan de uitlaatgassen van een vliegtuigmotor om stoffen te verstuiven. Niet via een apart sproeisysteem aan de buitenkant van het vliegtuig. Via de uitlaatgassen. De motor als verspreidingsmiddel.

Dat principe — de uitlaatgassen van een vliegtuig gebruiken als distributiemechanisme voor atmosferische stoffen — keert letterlijk terug in patenten uit 2010, 2015 en 2022. Bijna negentig jaar later, stap voor stap verfijnd, steeds onzichtbaarder gemaakt. In het patent uit 2015 wordt beschreven hoe de gewone commerciële luchtvloot — gewone passagiersvliegtuigen — door aanpassing van het zwavelgehalte van de brandstof kan worden ingezet als verspreidingsvoertuig voor atmosferische aerosolen.

Piloten weten van niets. Passagiers weten van niets. Grondpersoneel weet van niets. De enige aanpassing: de samenstelling van de brandstof. En dat is een beslissing die niet bij de luchtvaartmaatschappij ligt, maar bij de brandstofproducent — en bij degenen die de specificaties bepalen.

Louisiana begreep precies wat dit betekent. De nieuwe wet SB 189, effectief per 1 augustus 2026, verbiedt letterlijk het opzettelijk vrijkomen van chemische stoffen in de atmosfeer via ‘the burning of fuel in an aircraft engine’. Die formulering is geen toeval. Die formulering is een directe reactie op de technologie die in dit patent wordt beschreven.

II. Van militaire toepassingen naar commerciële startups

De patentketen begint niet in 1991 bij het bekende Welsbach-patent van Hughes Aircraft en Raytheon. Ze begint veel eerder — in 1891, met het eerste patent voor kunstmatige regenopwekking. In 1927 verscheen het eerste patent dat vliegtuigen expliciet noemt als verspreidingsvoertuig voor atmosferische stoffen. In 1946 ontdekte General Electric dat droogijs neerslag kan induceren — en de Amerikaanse militairen stonden al te wachten om het als wapen te gebruiken.

Nobelprijswinnaar Scheikunde Irving Langmuir verklaarde in 1950 letterlijk dat weermanipulatie ‘net zo’n krachtig oorlogswapen kan zijn als de atoombom.’ Generaal George Kenney zei in 1947 bij MIT: ‘De natie die als eerste de paden van luchtmassa’s nauwkeurig leert uitstippelen en de tijd en plaats van neerslag leert controleren, zal de wereld domineren.’ De militairen namen Langmuir serieus. Wat volgde waren decennia van geheime proeven — Project Cirrus, Project Cumulus in Engeland dat 34 mensen het leven kostte, Operation Popeye boven Vietnam — die uiteindelijk leidden tot het VN-verdrag van 1977 dat militaire weerbeheersing verbood.

Dat verdrag heeft het onderzoek niet gestopt. Het heeft het alleen geclassificeerd.

Inmiddels is de technologie ook in commerciële handen overgegaan. In januari 2025 verleende het Europees Octrooibureau een patent aan Eastman Kodak — een van de bekendste chemische bedrijven ter wereld — voor poreuze polymere deeltjes die in de stratosfeer worden gebracht om zonlicht te reflecteren. Inclusief de optie voor bioplastics, voor de ‘milieuvriendelijkere aanpak’. Polymere deeltjes die uiteindelijk neerdalen als microplastics. In december 2025 verkreeg Make Sunsets — het bedrijf dat al commercieel stratosferische ballonnen lanceert en ‘cooling credits’ verkoopt — zijn eerste patent. En een Israëlisch-Amerikaans bedrijf genaamd Stardust Solutions haalde in 2025 ruim 60 miljoen dollar op voor een compleet stratosferisch aerosolsysteem met proprietary deeltjes waarvan de samenstelling geheim is.

De technologie is niet meer alleen in handen van overheden en defensiebedrijven. Ze wordt commercieel uitgerold. Gepatenteerd. Gefinancierd door risicokapitalisten. En niemand heeft de wereld om toestemming gevraagd.

III. Wat u niet kunt zien

Er is nog iets dat ik u wil meegeven voor u de volledige post leest.

Niet alle technologische ontwikkeling komt in publieke patenten terecht. In de Verenigde Staten regelt de Invention Secrecy Act van 1951 dat de overheid een patent kan onderwerpen aan een geheimhoudingsbevel als het een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid. Het Patent Office kan publicatie en exploitatie verbieden — vaak voor onbepaalde tijd. Eind fiscaal jaar 2025 waren er 6.543 dergelijke geheimhoudingsbevelen actief.

Daarboven op kiezen bedrijven er soms bewust voor om technologieën helemaal niet te patenteren maar als trade secret te bewaren — een bescherming die oneindig lang duurt.

De patentketen die ik in Post 6 beschrijf — meer dan honderd jaar, tientallen verleende octrooien, van 1891 tot 2025 — is het zichtbare deel van wat er bestaat. Het is het topje van de ijsberg. Hoe groot het deel onder water is voor atmosferische modificatietechnologie, weet niemand. Behalve degenen die er niet over mogen praten.

Raytheon — het bedrijf dat zowel de Welsbach-aerosolpatenten als alle twaalf HAARP-patenten in handen heeft — heeft een gecombineerd systeem voor atmosferische aerosolverspreiding én ionosferische verhitting. Hoe die combinatie werkt, waarom ze complementair zijn, en welke nieuwe spelers de markt betreden: dat leest u in Post 6.

In de volgende post: De patenten die niemand wil bespreken — het volledige dossier. Van de eerste regenmakers in 1891 tot polymere bioplastics in 2025. Dertig sleutelpatenten, de eigendomsstructuur, de geheime octrooien, de microplastics-connectie, en wat de wetgeving in 37 Amerikaanse staten hierover zegt.

Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en auteur van Verduisterende Praktijken: De Actualiteit van Grootschalige Geoengineering met Chemtrails (Obelisk Boeken, 2024).

— George Pataki, gouverneur van New York, in de week na 11 september 2001

“Mensen blijven ons vragen: als je kijkt naar waar de torens stonden, dan is er verrassend genoeg zo weinig puin. Waar is al het puin naar toe?”

— Peter Jennings, ABC News, 12 september 2001

In een eerdere post in dit 9/11-blok keek ik naar de val zelf. De versnelling van 64% van g, de afwezige schok bij elke nieuwe verdieping, de symmetrische instorting na een asymmetrisch begonnen falen, en de centrale kernkolommen van WTC 2 die rechtopstaand in stof oplosten. Dat was de fysica van de beweging. Vandaag kijk ik naar wat er na die beweging overbleef. Of beter: wat er níet meer was.

Iedereen die op 11 september 2001 op televisie of in Manhattan zelf de stofwolken zag opstijgen, heeft hetzelfde gezien zonder het altijd te kunnen benoemen. Een gewoon ingestort gebouw, hoe groot ook, maakt brokstukken. Stukken vloer, stukken muur, stukken meubilair. Bij de Twin Towers gebeurde iets anders. Honderdtien verdiepingen beton, kantoormeubilair, dossierkasten, telefoons, computers, liften, sanitair — een aanzienlijk deel werd tot poeder. Tegelijk werden tonnen zware stalen balken zijwaarts weggeschoten, soms tot honderdvijftig meter buiten de torens. En dat alles voltrok zich in tien tot twaalf seconden, in een door zwaartekracht gedreven instorting die niet vertraagde.

Voor een ingenieur is dat een rekensom. Hoeveel energie kost het om beton te verpulveren tot stof? Hoeveel energie zit er in een stilstaand gebouw als zwaartekrachtspotentiaal? En hoeveel energie kost het om vierhonderdduizend ton aan kantoorinrichting tot het punt te reduceren waar 343 brandweerlieden in veel gevallen onvindbaar bleven? Ik laat de getallen straks spreken. Voor nu volstaat het om te zeggen dat de optelsom voor de Twin Towers niet sluitend is. En dat de inventaris die in de torens stond, na 11 september 2001 op Ground Zero in herkenbare staat grotendeels niet werd teruggevonden.

I. Wat Carlson niet behandelt

Tucker Carlsons vijfdelige documentaire The 9/11 Files, uitgebracht in september en oktober 2025 op de Tucker Carlson Network, behandelt in geen enkele aflevering specifiek de fysica van wat na de val van WTC 1 en WTC 2 op Ground Zero overbleef. Geen pulverisatie, geen energiebalans, geen squibs, geen zijwaartse uitstoting. Carlsons werk opent de deur naar het bredere dossier, en miljoenen kijkers stappen erdoorheen, maar de fysieke nasleep blijft daarna onbesproken. Dat is geen verwijt. Het is een vaststelling. Wat erachter ligt, is voor mensen met technische opleiding om uit te werken.

II. Een patroon-anomalie van ongekende orde

Voordat ik bij de getallen kom, één feitelijke vaststelling die de hele post in perspectief plaatst. Vóór 11 september 2001 was er geen enkel staalframe-hoogbouwgebouw ter wereld volledig ingestort door brand. Niet één. Niet in honderd jaar. Het is een statistiek die niet vaak wordt benoemd, maar die in de bouwkundige literatuur tot 2001 als zekerheid werd behandeld. Branden in staalframe-gebouwen waren bekend, en konden ernstig zijn. Maar de constructies hielden stand, soms na uren of dagen brand, omdat ze daartoe waren ontworpen.

Op 11 september 2001 stortten er drie staalframe-gebouwen volledig in. Drie! Op één dag. Op één locatie. Twee daarvan op vrijwel identieke wijze, het derde — WTC 7 — zonder dat er een vliegtuig in had geboord. Daar kom ik in een latere post in dit blok uitgebreid op terug.

Sinds 11 september 2001, bijna 25 jaar verder, is er opnieuw geen enkel staalframe-hoogbouwgebouw volledig ingestort door brand. Niet de Plasco-toren in Teheran, die in 2017 brandde en deels instortte maar grote secties intact achterliet. Niet het Mandarin Oriental in Beijing, dat in 2009 in zijn geheel uitbrandde maar met intact staalskelet bleef staan. Niet de Windsor Tower in Madrid, die in 2005 negentien uur brandde en voor een groot deel staal-omhulde beton structureel intact behield. Niet de Grenfell Tower in Londen, die in 2017 vierentwintig uur brandde en als verkoold maar overeind staand staalskelet eindigde. Niet één keer. Drie op één dag. Daarvoor niet, daarna niet.

Dat is, zonder enige interpretatie, een patroon-anomalie van een orde die in elke andere ingenieursdiscipline een onderzoeksgolf zou hebben uitgelokt. In de luchtvaart — mijn eigen vakgebied — onderzoeken we elk vliegtuigongeluk tot de laatste klinknagel. Niet uit dwang, maar uit professioneel principe: alleen door de exacte breukmechanica te begrijpen kunnen we betere vliegtuigen ontwerpen. Een Boeing 737 MAX die tweemaal neerstortte heeft de hele luchtvaartindustrie tot een grondige herziening gedwongen. Drie staalframe-gebouwen die op één dag volledig instortten — door een mechanisme dat noch ervoor noch erna ooit is voorgekomen — heeft tot één onderzoek geleid. Dat onderzoek leverde een rapport op waarin het instituut zelf schreef niet te kunnen verklaren wat er was gebeurd. Daarna is er door dezelfde instituten in 25 jaar geen aanvullend werk geleverd. Dat alleen al is het vermelden waard.

III. De inventaris — wat er hoorde te liggen

De Twin Towers waren elk ongeveer 415 meter hoog, met 110 verdiepingen en een grondoppervlak van rond de vierduizend vierkante meter per verdieping. Op een willekeurige werkdag werkten in de twee torens samen tussen de veertigduizend en vijftigduizend mensen, in 2001 was dat wat minder. Wat stond er in zo’n constructie aan materiaal? Hieronder een onvolledige inventaris, samengesteld uit de oorspronkelijke bouwspecificaties, de Port Authority-documentatie en latere reconstructies. De cijfers zijn benaderingen, met onzekerheid van enkele procenten.

De dragende constructie zelf, per toren:

— 47 kernkolommen van staal, 415 meter hoog

— 240 gevelkolommen van staal, eveneens 415 meter hoog

— 19.000 vloerbalken (vakwerkliggers tussen de kern en de gevels)

— ongeveer 460.000 vierkante meter stalen golfplaten, voor de vloeren — bijna een miljoen vierkante meter voor beide torens samen

— ongeveer 460.000 vierkante meter beton, gemiddeld 10 cm dik per vloer — bijna een miljoen vierkante meter voor beide torens samen

Naast de dragende constructie, in de gebouwen zelf:

— 200 liftcabines per toren, met evenzoveel contragewichten, liftmotoren en bekabeling

— 22.000 roestvrijstalen deuren

— twee maal drie trappenhuizen van 415 meter hoog

— 3 miljoen plafondplaten

— 40.000 deurknoppen

— 80.000 verlichtingsarmaturen

— verwarmingsbuizen, koelleidingen en HVAC-installaties

— 32.000 kilometer aan stroomkabels, computerkabels en telefoonkabels

— 220 brandslanghaspels en bluswaterleidingen

— 800 brandblussers

— 44 grote generatoren

— watertanks van twintigduizend liter

— 32 roltrappen

— duizenden toiletten, urinoirs en wastafels

— 24.000 vierkante meter marmer in de lobby’s en publieke ruimtes

— 43.600 ramen van 56 cm bij 2 meter

— 320 kilometer pijpwerk in koper, ijzer en kunststof, inclusief sprinklers

En in de kantoren zelf, samengesteld uit de huurder-inventaris:

— 45.000 stoelen

— 45.000 bureaus

— 40.000 kantoorhoeken

— 75.000 vaste telefoons en zo’n 3.000 mobiele telefoons (het was 2001)

— 45.000 computers, monitors, toetsenborden en muizen

— 300 servers

— 50.000 archiefkasten

— 3.000 kopieermachines

— 3.000 faxapparaten

— 2.000 waterkoelers

— 5.000 snoep- en frisdrankautomaten

— 450 koelkasten

Laat dit even tot je doordringen. Twee verticale steden aan spullen…

Op 11 september 2001 stortten beide torens in. Op 12 september 2001 begon het opruimen. Op de filmbeelden van de eerste dagen, op de duizenden foto’s van Ground Zero, op het uitgebreide videomateriaal — en ik kom op dat materiaal zo terug — werden in herkenbare staat vrijwel geen van die items teruggevonden. Geen archiefkasten in herkenbare staat. Geen koelkasten in herkenbare staat. Geen telefoons. Geen bureaus. Geen kopieermachines. Geen waterkoelers. Een brandweerman, in een interview kort na 9/11, formuleerde het in zijn eigen woorden:

“Je hebt twee kantoorgebouwen van 110 verdiepingen. Je vindt geen bureau. Je vindt geen stoel. Je vindt geen telefoon, computer. Het grootste stuk van een telefoon dat ik gevonden heb was de helft van het toetsenbord en was ongeveer zo groot.”

— FDNY-getuigenis, Joe Casaliggi, kort na 11 september 2001. De vingers wezen ongeveer vijf centimeter aan.

Voor de duidelijkheid: bij andere ingestorte hoogbouwconstructies in de afgelopen vijfentwintig jaar — de Plasco-toren in Teheran, het gebouw in Sjanghai uit 2009, de Champlain Towers South in Florida in 2021 — werden in alle gevallen herkenbare items gevonden. Bureaus, wastafels, archiefkasten, deurkozijnen, deursloten. Beschadigd, vaak ernstig, maar herkenbaar. Bij de Twin Towers was dat structureel anders. De FDNY-pelotons die in de eerste dagen op Ground Zero werkten, klaagden over hetzelfde verschijnsel: alles was tot stof teruggebracht. De zoektocht naar de driehonderdtweeënveertig omgekomen brandweerlieden werd erdoor bemoeilijkt; in veel gevallen werden alleen kleine resten teruggevonden, in andere gevallen niets. Het stof zelf was, zoals onderzoekers het later formuleerden, het gebouw.

IV. De eerste 24 uur — wat verslaggevers zagen

De eerste vierentwintig uur na een ramp zijn cruciaal. In die tijdsspanne is de framing van het verhaal nog niet gestold; getuigen praten zonder dat ze hebben geleerd wat ze niet mogen zeggen; verslaggevers stellen vragen zonder dat ze hebben geleerd welke vragen taboe zijn. Wat in de eerste vierentwintig uur op nationale televisie werd gezegd, vóór de officiële narratieflijn zich consolideerde, is daarom van een ander gewicht dan alles wat erna kwam.

Op 12 september 2001, één dag na de aanslagen, sprak Peter Jennings — de meest gerespecteerde anchor van ABC News — vanuit de studio met George Stephanopoulos, die op Ground Zero zelf stond. Het gesprek werd live uitgezonden. Jennings stelde de vraag die in de uren ervoor naar zijn redactie was binnengekomen:

“Mensen blijven ons vragen: als je kijkt naar waar de torens stonden, dan is er verrassend genoeg zo weinig puin. Waar is al het puin naar toe?”

— Peter Jennings, ABC News, 12 september 2001

Read more

Ik heb deze berekeningen voorgelegd aan meteorologen, professoren en overheidsinstanties. Wat er daarna gebeurde — of preciezer: wat er niet gebeurde — is bijna even veelzeggend als de berekeningen zelf.

I. De fysica van een contrail

De discussie over contrails versus chemtrails is ingewikkeld omdat ze gaat over processen die zich hoog boven onze hoofden afspelen, in luchtlagen waar temperatuur, luchtdruk en relatieve vochtigheid elkaar in voortdurend evenwicht houden. Op die hoogten bepalen kleine verschillen in vochtgehalte of waterdamp condenseert tot zichtbare wolken, of meteen verdampt.

Een gewone contrail ontstaat wanneer hete uitlaatgassen van een straalmotor in aanraking komen met ijskoude lucht. De waterdamp condenseert tot ijskristallen — vergelijkbaar met de dampwolk die je in de winter ziet bij het uitademen. Omdat moderne vliegtuigmotoren kerosine bijna volledig verbranden, bevatten ze nauwelijks roet of aerosolen. Daardoor verdwijnen contrails na enkele seconden tot minuten: de omringende droge lucht neemt de extra waterdamp moeiteloos op.

Wat verbranding van 1.000 kg kerosine oplevert:

• 3.150 kg CO₂ (gas)

• 1.240 kg H₂O (waterdamp)

• 6–20 kg NOx (gas)

• 1 kg SO₂ (gas)

• 0,1–0,7 kg onverbrande koolwaterstoffen

• 0,02 kg roet — slechts 20 gram per 1.000 kg brandstof (0,002%)

De moderne straalmotor is een machine van grote efficiëntie. Wat overblijft aan vaste deeltjes — aerosolen — zijn minuscule roetdeeltjes. Die vormen de kernen waarop waterdamp condenseert. In droge lucht verdampen de gevormde kristallen snel. Zo hoort het te werken.

De atmosfeer is echter geen neutrale achtergrond. Ze is een dynamisch chemisch-elektrisch systeem. Zodra deeltjes chemisch of elektrisch actief worden — door metalen, zouten of elektromagnetische straling — trekken ze gemakkelijker water aan en blijven ze langer in suspensie. Dat mechanisme maakt het mogelijk dat kunstmatig toegevoegde aerosolen zich totaal anders gedragen dan de roetdeeltjes van kerosineverbranding.

Het verschijnsel verandert ook wanneer de brandstof additieven bevat — variërend per toepassing en fabrikant. Kleine hoeveelheden, maar niet onbelangrijk. Bij militaire of speciale atmosferische missies is de exacte samenstelling van de brandstof vaak vertrouwelijk.

II. De waarneming die alles in beweging zette: 8 augustus 2022

Op 8 augustus 2022 was de lucht boven Nederland aanvankelijk strakblauw — een teken van droge, stabiele luchtlagen zonder natuurlijke wolkenvorming. In de loop van de dag verschenen talloze vliegtuigsporen die niet oplosten. Ze waaierden uit over tientallen kilometers, vloeiden samen tot een melkachtige sluier die de zon afdekte, en verdwenen die dag feitelijk nooit meer.

Het was zo opvallend dat de Telegraaf, het AD en RTL er allemaal over berichtten. De KNMI-weerman legde uit: gewoon contrails, niets bijzonders. Meer vliegverkeer. Ongewone atmosferische omstandigheden.

Ik besloot het uit te rekenen. Want ‘ongewone atmosferische omstandigheden’ is geen verklaring. Het is een bewering. En een ingenieur toetst beweringen aan meetdata.

Read more

De vraag die ik u in deze post stel is de volgende: zijn de vliegtuigsporen die we tegenwoordig bijna dagelijks zien — breed, persistent, uitwaaierende tot een zilverwitte sluier — het normale gevolg van kerosineverbranding door commerciële vliegtuigen? Of is er iets anders aan de hand?

Het antwoord dat de natuurkunde (scheikunde) geeft, is ondubbelzinnig. En het is niet het antwoord dat de officiële instanties u willen geven.

8 augustus 2022 — de dag dat heel Nederland omhoogkeek

Op 8 augustus 2022 was de lucht boven Nederland aanvankelijk strakblauw. In de loop van de dag verschenen er zoveel vliegtuigsporen dat alle grote media er aandacht aan besteedden: de Telegraaf, het AD, RTL Nieuws. De sporen losten niet op. Ze waaierden uit over tientallen kilometers, vloeiden samen tot een melkachtige sluier die de zon wegnam, en verdwenen die dag feitelijk nooit meer.

De officiële verklaring: gewoon contrails. Meer vliegverkeer. Ongewone atmosferische omstandigheden. De weerman verzekerde ons dat er niets bijzonders aan de hand was.

Ik ben luchtvaart- en ruimtevaartingenieur. Ik weet hoe een straalmotor werkt. ‘Ongewone atmosferische omstandigheden’ is geen verklaring — het is een bewering. En een ingenieur toetst beweringen aan meetdata.

De twee vragen die niemand beantwoordt

Een gewone contrail verdwijnt. In droge lucht lost waterdamp binnen seconden tot enkele minuten op — precies zoals de dampwolk verdwijnt die u in de winter ziet bij het uitademen. Dat is elementaire fysica. De wetenschap is er helder over: persistente vliegtuigsporen zijn alleen mogelijk in zones waar de relatieve luchtvochtigheid ten opzichte van ijs op minstens 90 tot 100 procent ligt.

De officiële meetdata van de radiosondestations op 8 augustus 2022 — die twee keer per dag de atmosferische omstandigheden op kruishoogte meten — laten iets anders zien. De relatieve luchtvochtigheid boven Nederland bedroeg die dag 22 tot 30 procent. Ruim onder de drempelwaarde. En toch losten de sporen niet op.

Dat leidt tot twee vragen die ik al jaren stel en die niemand van de officiële instanties wil beantwoorden:

Waar komt het water vandaan dat nodig is om persistente sporen te vormen bij 22% relatieve luchtvochtigheid? En waar komen de aerosolen vandaan die als condensatiekernen dienen en die klaarblijkelijk van zichzelf ook zichtbaar zijn?

Wat de berekening laat zien

Ik heb het uitgerekend. Hoeveel water een Boeing 737-800 per seconde aan de atmosfeer toevoegt. Hoeveel dat oplevert als percentage van de reeds aanwezige luchtvochtigheid. En hoeveel vliegtuigen er tegelijk boven Nederland zouden moeten vliegen om het wolkendek van 8 augustus 2022 uitsluitend door kerosineverbranding te verklaren.

De uitkomst van die laatste berekening: ergens tussen de 4.455 en 178.000 vliegtuigen, afhankelijk van hoe dik u de cirruslaag neemt. Op een drukke dag heeft Nederland een paar honderd toestellen in zijn luchtruim.

De berekening is een eerste-orde schatting — een eerlijke, transparante berekening op basis van publieke data en bekende vliegtuigspecificaties. Ik heb haar voorgelegd aan meteorologen, aan professoren, aan overheidsinstanties. Niemand heeft haar weerlegd. Wat er wel gebeurde, is minstens zo interessant.

De reacties die alles zeggen

De Belgische Meteorologische Dienst reageerde niet. Ook niet op herhaling.

Het KNMI stuurde standaardmails en verwees naar de eigen website — de communicatiemedewerker die antwoordde, bleek kennelijk niet op de hoogte van de actuele wetenschappelijke literatuur, noch van het feit dat 37 Amerikaanse staten inmiddels wetgeving over dit onderwerp hebben ingediend.

Een hoogleraar aan de TU Delft — specialist op precies dit vakgebied — reageerde aanvankelijk geïnteresseerd. Zijn eerste vragen: voor welk tijdschrift, waar werk ik, voor wat voor instelling. Nadat ik de berekening had gestuurd: stilte. Geen inhoudelijke reactie. Geen weerlegging. Niets.

En ChatGPT? Die kon er in april 2024 ook niet omheen: ‘Over het algemeen kunnen we concluderen dat het vliegverkeer boven Nederland niet in staat is om op significante wijze bij te dragen aan het vormen van een wolkendek door de verbranding van kerosine.’

De berekening staat. Niemand heeft haar weerlegd. En het patroon van stilte en doorverwijzing is inmiddels zelf een gegeven dat om verklaring vraagt.

Wat u in de volgende post vindt

In de volgende post werkt ik de volledige berekening stap voor stap uit. Alle getallen, alle aannames, alle brondata. U kunt haar zelf controleren en naberekenen. Ik leg ook uit wat de meest recente wetenschappelijke studies (2025–2026) zeggen over de randvoorwaarden voor persistente contrails — en waarom die de uitkomst van mijn berekening alleen maar sterker maken.

En ik vertel wat er precies gebeurde in elk van de gesprekken die ik voerde — met het KNMI, met de TU Delft, met internationale experts. Niet als aanklacht, maar als documentatie. Want wie de berekening niet weerlegt, heeft haar stilzwijgend bevestigd.

Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en auteur van Verduisterende Praktijken: De Actualiteit van Grootschalige Geoengineering met Chemtrails (Obelisk Boeken, 2024). Het boek is in het Engels verschenen (Sinister Skies) en komt binnenkort ook uit in een Italiaanse vertaling

Voor en na de lezing zaten we lang aan tafel. Hij vertelde over een collega-militair, oude bekende, hoge functie. Toen Wilfried in 1989 het onderzoek naar de schendingen van het Belgisch luchtruim aanvaardde, had die collega hem voor gek verklaard. Niet onvriendelijk — gewoon verbaasd. Wilfried had iets te lijden onder die spot. Het hoort erbij wanneer je in militaire kringen iets aanpakt waar het hele apparaat liever van wegkijkt. Tot het moment, een half jaar later, dat dezelfde collega met zijn vrouw lijkbleek bij hem aan de deur stond. Het ding was boven zijn eigen huis blijven hangen. Geen geluid, drie felle witte lichten, een rood licht in het midden. Net zoals iedereen het sindsdien beschreven had. Vanaf die avond nam de collega Wilfried serieus.

Het is een klein verhaal en het bewijst niets. Maar het zegt iets over wat het kost om in dit dossier publiek te spreken — en wat het kost om uiteindelijk je mening te herzien. De rest van deze post gaat over een man die dat publiek heeft gedaan, gedurende een carrière waarin hij vrijwel alles te verliezen had en weinig te winnen. En over een brief die hij in december 2011 aan mij schreef, en die ik vervolgens heb doorgestuurd naar de Redactieraad van het universiteitsblad Delta met het hele College van Bestuur van TU Delft als mede-ontvanger. Op die brief is, hier in Nederland, nooit gereageerd. (zie bijlage onderaan)

— —

Wie De Brouwer is

Wilfried de Brouwer is in 1960 binnengekomen bij de Belgische Luchtmacht, in de naoorlogse opbouwfase waarin honderden jonge piloten in de Verenigde Staten en Canada werden opgeleid. Hij vloog F-84, F-104 Starfighter, doorliep de Topgun-cursus in 1976 als commandant van het 349ste smaldeel, en stapte uiteindelijk over op de F-16 toen die in 1981 in dienst kwam bij de Belgische Luchtmacht. Twintig jaar gevechtspiloot. In 1983 ging hij als kolonel naar de Strategic Planning Branch bij de NAVO. In 1989, op het moment dat de UFO-golf begon, was hij hoofd van de Sectie Operaties in de Staf van de Belgische Luchtmacht. In 1991 promoveerde hij tot generaal-majoor en hij eindigde zijn loopbaan als Deputy Chief of Staff. Begin 1995 zwaaide hij af, waarna hij meer dan tien jaar als consultant voor de Verenigde Naties werkte aan responssnelheid en logistiek tijdens noodsituaties. Geen randfiguur, geen excentriekeling — een gestudeerde militair die de top van zijn vakgebied heeft gehaald.

Toen het onderzoek naar de UFO-waarnemingen op zijn bureau belandde, stelde hij één voorwaarde aan zijn opdracht: volledige openheid naar het Belgische publiek. Geen geheimhouding. Geen institutionele beheersing van het narratief. Wat de luchtmacht onderzocht en wat de luchtmacht concludeerde, zou bekend worden gemaakt — ook als de conclusie was: wij weten het niet. Die voorwaarde is in de internationale UFO-geschiedenis uitzonderlijk en heeft de Belgische UFO-golf gemaakt tot wat ze is. Het was niet per se goed voor zijn carrière. Het was wel het kenmerk van een bepaald soort professionalisme.

De cijfers, de Nederlandse stilte, en het Vlaams-Waalse verschil

Even de feiten op een rij, zodat we straks weten waar we over praten. De Belgische UFO-golf begint op 29 november 1989, in de regio Eupen in het Duitstalige oosten van België. Veertien dienstdoende rijkswachters — getrainde waarnemers in functie — melden die avond een driehoekig platform met drie krachtige witte spotlichten en een rood pulserend licht in het midden, dat geluidloos op enkele honderden meters hoogte boven de grond hangt. In de uren erna komen er nog tientallen meldingen binnen, alleen al in dat ene gebied ongeveer 140.

De golf duurt vier jaar. SOBEPS — de Société Belge d’Etude des Phénomènes Spatiaux — registreert ongeveer 2.000 schriftelijke getuigenissen, neemt 400 uur audio-interviews op cassette op, onderzoekt 650 zaken volledig. Ongeveer 540 daarvan, 90%, blijven onverklaard. De Brouwer wijst er in zijn brief uit 2011 op dat dit cijfer institutioneel ongebruikelijk is: bij de meeste UFO-onderzoeken wereldwijd is normaliter ongeveer 95% verklaarbaar via gangbare oorzaken — vliegtuigen, weerballonnen, Venus, lensreflecties, hoaxes. Hier was die verhouding omgekeerd. De totale schatting van werkelijke waarnemingen — inclusief de mensen die nooit melding maakten — ligt tussen de 15.000 en 20.000. Op de piek-nacht van 30 op 31 maart 1990 alleen al deden ongeveer 13.500 mensen ergens in België een waarneming.

Eén methodologische opmerking hoort er onmiddellijk bij. Dat veel getuigen hetzelfde beschrijven maakt de waarneming consistent — het zegt op zichzelf nog niets over de fysieke aard van wat is waargenomen. Consistentie en aard zijn twee niveaus. De vraag of duizenden onafhankelijke getuigen een coherent fenomeen rapporteren is een andere vraag dan de vraag wat dat fenomeen precies was. Het is precies de fysische aard die de Belgische Luchtmacht wilde achterhalen, en niet kon achterhalen. Dat is een raadsel — geen conclusie.

Read more

— NIST NCSTAR 1, p. 146 (1 december 2005)

“NIST voerde zijn analyse door tot het punt waarop de gebouwen een algehele instabiliteit bereikten. Op dit punt zijn de computermodellen, vanwege de omvang van de vervormingen en het aantal optredende defecten, niet in staat om tot een oplossing te komen…. We zijn niet in staat om een volledige verklaring te geven voor de totale instorting.”

— NIST, Response to Request for Correction (september 2007), p. 3-4

In een eerdere post in dit blok keek ik naar de fysica van de impact, en in een andere post naar wat er van de toestellen overbleef. Vanaf hier verschuift de blik naar de drie gebouwen die op 11 september 2001 in Manhattan in elkaar zakten. Het is een groot dossier en niet één post kan het dragen. De torens hebben elk hun eigen instortingsverhaal, en elk verhaal heeft zijn eigen ingenieursargument. Ik neem ze één voor één.

Deze post gaat over één argument. Het is geen forensisch argument en geen luchtvaartkundig argument. Het is een fysica-argument. Het gaat over de val van de bovenkant van WTC 1 door de onderkant van WTC 1 heen, op een snelheid die de wetten van Newton in een lastig parket brengt. Het is in mijn ogen het hart van het hele Twin Towers-dossier, omdat het zonder uitvoerige forensische analyses vast te stellen is. Het is af te lezen aan de videobeelden zelf. Met andere woorden: dit kan iedereen zien!

De vraag van vandaag is eenvoudig en zuiver technisch. Hoe komt het dat een staalskelet van bijna vierhonderd meter hoog, met zevenenveertig kernkolommen en tweehonderdveertig gevelkolommen per verdieping, slechts zoveel weerstand bood aan de massa die erop viel dat de val nauwelijks vertraagde? Hoe komt het dat die val niet vertraagde maar tot het einde toe versnelde? Hoe komt het dat een asymmetrisch begonnen falen leidde tot een symmetrische instorting op de eigen footprint? En hoe verklaren we wat we letterlijk zien gebeuren met de centrale kernkolommen van de zuidelijke toren — kolommen die een aantal seconden vrijstaand bleven en daarna voor onze ogen in stof oplosten? Dat zijn de vragen waarover NIST in 2007 zelf schreef dat zij die niet kan beantwoorden.

I. Wat Carlson niet behandelt

Tucker Carlson bracht in september en oktober 2025 zijn vijfdelige documentaire The 9/11 Files uit op de Tucker Carlson Network. In een eerdere post besprak ik aflevering 4, omdat die het Pentagon en Shanksville behandelde. Voor de Twin Towers heb ik de vijf afleveringen vooraf gecontroleerd. De uitkomst is duidelijk.

Geen enkele aflevering van The 9/11 Files behandelt specifiek de fysica van de instorting van WTC 1 of WTC 2. In aflevering 4 worden de Twin Towers één keer genoemd, in contrast met WTC 7, met de zin dat “de andere twee, de Twin Towers, uitgebreid aan bod kwamen in het 9/11-rapport, maar gebouw 7 werd vrijwel volledig genegeerd”. Niets erover. Geen vrije val, geen gepulveriseerd beton, geen gesmolten staal. Carlson opent de deur naar het bredere dossier en miljoenen kijkers stappen erdoorheen, maar de fysica blijft daarna onbesproken.

Dat is geen verwijt aan Carlson. Hij is journalist, geen ingenieur. Wat hij doet is moedig en nuttig — hij verbreedt de discussie. Maar wat erachter ligt, is voor mensen met technische opleiding om uit te werken. Dat is mijn vak.

II. “Essentially in free fall”

Het is goed om bij het begin te beginnen. Het officiële Amerikaanse onderzoek naar de instorting van WTC 1 en WTC 2 werd uitgevoerd door het National Institute of Standards and Technology, NIST. Het eindrapport, NCSTAR 1, verscheen op 1 december 2005. Het is ongeveer tienduizend pagina’s. In dat rapport staat één zin die het hele dossier draagt.

“Zoals op video’s te zien is, stortte het bovenstaande deel van het gebouw in feite in vrije val naar beneden.”

— NIST NCSTAR 1, p. 146

Het is een opmerkelijke zin. NIST stelt hier vast dat de bovenkant van iedere toren — bij WTC 1 ongeveer twaalf verdiepingen, bij WTC 2 ongeveer dertig — door de 92 respectievelijk 77 verdiepingen onderlangs viel met een snelheid die NIST zelf als “in feite in vrije val” omschrijft. Voor wie de implicatie ziet, is dat een verrassende kwalificatie.

Read more

In dit derde — voor abonnees — beantwoord ik de moeilijker vraag: waarom doen we het dan toch? Wat levert het op? Hoe verhoudt zich dat tot de kosten? Werkt het systeem dat we hierop bouwen überhaupt? Is er nog een plek in Nederland werkelijk vrij van deze technologie? En — vooral — hoe komen we hier uit?

Voor wie deel 1 en 2 nog niet heeft gelezen: die staan vrij toegankelijk op deze Substack en vormen samen met dit derde deel één verhaal.

Read more

In deze tweede aflevering ga ik in op wat er gebeurt op die ingrijppunten. Met de dieren die in de baan van de bladen vliegen. Met de bossen en bodems waarin de funderingen verdwijnen. Met de mensen die binnen een paar honderd meter wonen. En met de gemeenschappen — vaak agrarische — die door de plaatsing van een windpark uit elkaar worden gespeeld. Ik baseer mij op de meest recente publieke bronnen, en geef expliciet aan waar de wetenschap stevig is en waar de discussie nog loopt.

1. Vogels: de zeearend als symbool

De meest aangehaalde Nederlandse schatting komt van ecologisch adviesbureau Waardenburg en wordt onder meer overgenomen door Milieu Centraal: in Nederland komen jaarlijks naar schatting 50.000 vogels om door aanvaringen met windturbines. Voor een individuele turbine lijkt dat weinig, maar bij meer dan 2.550 turbines op land en een groeiend aantal op zee, lopen de getallen cumulatief snel op. Een Vlaamse studie over acht windparken kwam uit op gemiddeld 21 vogels per turbine per jaar.

Wie de discussie nuchter wil voeren, moet erkennen dat windturbines bij lange na niet de grootste vogeldoder zijn. Verkeer en katten doden veel meer vogels per jaar. Maar dat is een misleidende vergelijking, omdat windturbines vooral een ander soort vogel raken: grote, langlevende soorten met een lage voortplantingssnelheid. Een rondzwervende kat doodt vooral mussen en mezen. Een windturbine doodt vooral roofvogels, uilen en grote trekvogels — precies de soorten waarbij één verloren dier per jaar het verschil kan maken tussen een levensvatbare en een uitstervende populatie.

De zeearend is daarvan het Nederlandse paradepaardje. Sovon Vogelonderzoek Nederland en de Werkgroep Zeearend Nederland volgden tussen 2019 en 2021 vijftien jonge zeearenden met GPS-zenders. Zeven van die vijftien zijn inmiddels dood. Drie daarvan stierven door aanvaringen met windturbines. Dat is twintig procent sterfte door windturbines in de eerste vier levensjaren — voor een vogel die in Nederland net na decennia bezig was terug te keren. Op 5 februari 2025 was het weer raak: een in 2024 als nestjong geringde zeearend uit de Lepelaarplassen werd dood gevonden onder een turbine langs de Biddingweg bij Swifterbant. De vogel was nog warm toen een lokale bewoonster hem aantrof.

Stilstandvoorzieningen die deze sterfte kunnen beperken — detectiesystemen die de turbine kortstondig stoppen als een grote vogel nadert — worden in Nederland nog steeds nauwelijks toegepast. Alleen in Windpark Krammer en sinds 2024 in Windpark Zeewolde zijn dergelijke systemen actief. In de overige Flevolandse windparken, waar de Nederlandse zeearend zich juist concentreert, draaien de turbines onverstoord door.

Op zee is het beeld vergelijkbaar. Het nieuwste Kader Ecologie en Cumulatie (KEC 5.0) — de officiële Rijkswaterstaat-analyse van de cumulatieve effecten van het routekaart-scenario van 21 gigawatt wind op zee tegen 2031 — concludeerde in 2025 dat voor twee soorten zeevogels, de jan-van-gent en de zeekoet, de zogenoemde acceptabele impactdrempels worden overschreden. Met andere woorden: in het officiele scenario waarmee Nederland zijn klimaatdoelen wil halen, schiet de bescherming van deze soorten volgens onze eigen rijksoverheid tekort.

2. Vleermuizen: longen die scheuren zonder aanraking

Het effect van windturbines op vleermuizen is fundamenteel anders dan op vogels. Vleermuizen sterven vaak niet eens door directe botsing met een rotorblad, maar door barotrauma. Dat is de medische term voor inwendig letsel door plotselinge drukverschillen. Vlak achter de tip van een draaiend rotorblad ontstaat een kortstondige drukval. Een vleermuis die op een paar meter afstand voorbijvliegt, wordt door die drukval verrast. Zijn longen, die veel gevoeliger zijn dan die van een vogel, scheuren. Hij valt dood neer zonder de turbine te hebben geraakt.

De cijfers zijn in landen met grootschalige windindustrie verbijsterend. In de Verenigde Staten alleen al sterven naar schatting 500.000 vleermuizen per jaar door windturbines. In Duitsland gaat het om enkele honderdduizenden. Wereldwijd raamde een overzichtsanalyse in Nature (september 2025) de jaarlijkse mortaliteit op rond een miljoen in landen met substantiele winduitrol. Voor soorten als de rosse vleermuis, de ruige dwergvleermuis en de gewone dwergvleermuis kan dit een existentieel probleem worden.

In Nederland werkt de Zoogdiervereniging al jaren aan monitoringprotocollen. De zusterorganisatie in Vlaanderen, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), publiceerde in 2025 een geactualiseerd rapport dat ook voor de Nederlandse situatie maatgevend is. De belangrijkste conclusie: het bestaande stilstandregime — turbines die op risicovolle nachten en bij lage windsnelheden zouden moeten stilstaan — is in de praktijk ontoereikend. Ook tijdens periodes waarin turbines volgens de regels mochten draaien, werden dode vleermuizen onder de masten gevonden. Een wereldwijde studie in het tijdschrift BioScience toonde aan dat het verhogen van de inschakelsnelheid van turbines tot 4,5 meter per seconde de sterfte onder vleermuizen met gemiddeld 40 procent kan verminderen — zonder noemenswaardig opbrengstverlies. Veel exploitanten passen deze maatregel nog steeds niet toe.

3. Insecten: een onderschat probleem

Het minst zichtbare slachtoffer is wellicht het meest fundamentele. Onderzoekers van het Duitse Lucht- en Ruimtevaartcentrum (DLR) raamden in een veelbesproken studie dat windturbines in Duitsland tijdens het groeiseizoen aanzienlijke hoeveelheden insectenbiomassa kunnen beïnvloeden — in de orde van grootte van duizend ton per seizoen. Over de precieze ecologische betekenis daarvan loopt discussie. Critici wijzen erop dat de extrapolatie naar specifieke aantallen “insecten per turbine” wetenschappelijk omstreden is, omdat veel insecten lager vliegen dan de rotorhoogte.

Wat onomstreden is, is dat de rotoroppervlakken van moderne grote turbines exact de luchtlagen doorklieven waarin migrerende insectenstromen zich verplaatsen. Tegen de achtergrond van de breed gedocumenteerde Europese insectencrisis — een afname van de insectenbiomassa met meer dan 75 procent in beschermde Duitse gebieden tussen 1989 en 2016 — is dit geen voetnoot maar een serieus signaal. Vogels en vleermuizen volgen insecten naar turbines en sterven daar zelf. Het ene probleem voedt het andere.

4. Bos, bodem en chemische emissies

Terug naar wat Josef Erhard in het Beierse bos beschrijft. Voor elke moderne windturbine in een bosgebied wordt enkele hectaren bos permanent of semi-permanent aangetast. Niet alleen voor de turbine zelf, maar voor toegangswegen die wijd genoeg zijn voor transport van rotorbladen tot meer dan honderd meter, voor de kraanopstelplaats, voor de kabeltracees, en voor de werkzones tijdens bouw en onderhoud. De bodemverdichting door zwaar bouwverkeer blijft, zoals elke bosbouwer weet, decennia zichtbaar.

Daarbij komen vragen over chemische emissies. Rotorbladen bestaan uit composietmaterialen — glasvezel, balsahout en epoxyhars — en bevatten bisfenol A (BPA) en in sommige coatings PFAS-verbindingen (de bekende “forever chemicals”, perfluoralkylstoffen die zich vrijwel niet afbreken). Over de omvang van de daadwerkelijke emissies vanuit windturbines naar bodem en water loopt nog onderzoek; de windsector houdt vol dat het om verwaarloosbare hoeveelheden gaat, terwijl onafhankelijke metingen schaars zijn en kritische onderzoekers grote vraagtekens zetten bij de gangbare aannames.

Een Noorse studie van Asbjørn Solberg en collega’s, “Leading Edge erosion and pollution from wind turbine blades”, raamt het jaarlijks materiaalverlies door slijtage aan de voorzijde van de rotorbladen op ongeveer 62 kilo per turbine, terwijl de windindustrie zelf op getallen van rond de 150 gram per blad uitkomt. Het verschil is een factor in de honderden. De provincie Noord-Brabant heeft mede daarom in 2024-2025 besloten bodemonderzoek rond windmolens uit te voeren naar BPA en PFAS. De resultaten worden de komende jaren verwacht. Voorzichtigheid past hier dus: er zijn legitieme zorgen, er loopt onderzoek, en de waarheid ligt waarschijnlijk niet bij de uiterste optimistische lezing van de exploitanten.

5. De Noordzee: meer dan een windpark

Op de Noordzee speelt iets anders dat zelden wordt benoemd: het verlies van traditionele visgronden. Een offshore-windpark betekent in de praktijk dat een groot zeegebied jarenlang — vaak permanent — onbruikbaar wordt voor bodemberoerende visserij. Voor de Nederlandse vissersvloot, die al onder druk staat door brexit, brandstofkosten en visquota, betekent elke nieuwe gigawatt op zee opnieuw verlies van werkgebied. Vissersorganisaties zoals de Visserijfederatie spreken al jaren over een “stille onteigening” van de Noordzee.

Daarnaast spelen ecologische zorgen rond het heien van funderingen. Bruinvissen en zeehonden zijn extreem gevoelig voor de extreme onderwatergeluiden tijdens de bouw van een offshore-park. In het KEC 5.0-rapport (2025) worden modellen gebruikt voor een worst-case inschatting van geluidsverstoring; in de praktijk worden tijdens de bouw bubble curtains ingezet — luchtbellengordijnen rond de hei-installatie — om het geluid te dempen. Of dit voldoende is om langetermijneffecten op de populaties te voorkomen, is een open vraag.

6. Mensen: hinder, slaap en infrageluid

Wie windturbines op een paar honderd meter afstand heeft staan, weet dat het geen achtergrondgeluid is dat na een tijd wegvalt. Het is een ritmisch, zwiepend geluid dat juist in de stilte van de nacht prominent aanwezig is. Daarbij komt slagschaduw: het ritmisch passeren van de schaduw van een rotorblad over een raam, dat een stroboscopisch effect kan veroorzaken.

Op dit punt is nuchterheid belangrijk. Het RIVM erkent dat hinder het meest beschreven en meest bewezen gezondheidseffect is van windturbinegeluid, en dat er aanwijzingen zijn voor slaapverstoring. In lijn met de definitie van gezondheid van de Wereldgezondheidsorganisatie beschouwt het RIVM hinder zelf al als een schadelijk gezondheidseffect. In een Nederlands-Zweeds onderzoek van Janssen en collega’s werd vastgesteld dat geluidshinder van windturbines bij gelijke geluidsniveaus eerder en sterker wordt ervaren dan hinder door weg-, vlieg- of railverkeer.

Cruciaal is dat Nederland eind 2025 nog steeds geen nationale milieunormen heeft voor geluid en slagschaduw van windturbines. Sinds de uitspraak van de Raad van State in juni 2021 — waarmee de oude normen sneuvelden omdat er ten onrechte geen plan-milieueffectrapport was opgesteld — werken gemeenten en provincies met eigen, lokaal onderbouwde grenzen. Dit juridische vacuum is volgens de RVO bovendien een belangrijke reden waarom de uitrol van wind op land sinds 2023 stagneert. In 2024 kreeg het RIVM opdracht nieuwe blootstelling-responsrelaties af te leiden; de resultaten worden in 2026 verwacht.

Over infrageluid (geluid onder de 20 Hz, in de regel niet hoorbaar voor het menselijk oor) is meer discussie. De Nederlandse koepelorganisatie NedZero verwijst naar peer-reviewed studies die concluderen dat het infrageluid van moderne turbines onder de drempelwaarden voor gezondheidsschade blijft. Daar staat tegenover dat een Zweedse studie van Mattsson, gerefereerd in een uitgebreide reportage in De Andere Krant (maart 2026), aantoont dat de infrageluidsniveaus in Nederland systematisch onderschat zijn. Jan-Jaap Tiemersma van de Nederlandse Vereniging Omwonenden Windturbines (NLVOW) zegt daarover: “het RIVM moet sluitend bewijs hebben dat er geen gezondheidsklachten optreden, maar dat hebben ze niet.” Vier Europese verenigingen dienden in 2021 al een petitie in bij het Europees Parlement; pas in 2025 kwam daar door nieuw Zweeds onderzoek opnieuw beweging in.

Wie hier wetenschappelijk eerlijk wil blijven: directe medische causaliteit tussen infrageluid en harde aandoeningen is nog niet sluitend bewezen. Maar de combinatie van aantoonbare hinder, aantoonbare slaapverstoring, en chronische blootstelling — dag en nacht, jarenlang — is meer dan voldoende om het voorzorgsprincipe in te roepen. Dat principe houdt in dat de overheid beschermend mag optreden bij wetenschappelijke onzekerheid. In de Nederlandse milieuwetgeving is het verankerd. In het windturbinebeleid wordt het zelden toegepast.

7. Mensen: psychische klachten en de stilte rond een onderzoek

Dit is het meest gevoelige punt van dit hele drieluik, en ik bespreek het zo voorzichtig en zo precies mogelijk. In maart 2018 publiceerde het Nederlands medisch vakblad Medisch Contact een artikel onder de titel “Windmolens maken wel degelijk ziek”. De auteur — een Nederlandse arts — wijst op studies waaruit blijkt dat omwonenden van windturbines wereldwijd identieke klachten rapporteren: chronische slaapproblemen, hoofdpijn, tinnitus, een drukgevoel op de oren, vermoeidheid, concentratieproblemen, prikkelbaarheid, angst en depressieve klachten.

Een belangrijke studie die in dit artikel wordt aangehaald, is van de Amerikaanse onderzoekers Nissenbaum, Aramini en Hanning. Zij vergeleken twee groepen omwonenden van vergelijkbare demografische opbouw — de ene groep woonde dicht bij windturbines, de andere niet. Het resultaat was opvallend: een kwart van de omwonenden binnen een straal van 366 meter van windturbines gebruikte psychotrope medicijnen — antidepressiva, slaapmiddelen, kalmerende middelen. Binnen een straal van 1.400 meter rapporteerden bewoners significant meer slaapgebrek en oververmoeidheid. 75 procent van de omwonenden binnen die zone gaf aan zo snel mogelijk te willen verhuizen.

En dan de zin die ik letterlijk uit Medisch Contact citeer, in zo min mogelijk eigen woorden: “Vorig jaar is het eerste onderzoek verschenen waarin een statistisch significante relatie wordt aangetoond tussen de plaatsing van windturbines en verhoging van het aantal suicides.” Dat is een harde wetenschappelijke claim in een gerespecteerd medisch tijdschrift. Het is niet aangetoond dat windturbines mensen tot zelfdoding drijven — dat zou een veel sterkere bewering vereisen. Maar er is wel een statistisch significante correlatie aangetoond tussen plaatsing en verhoging. Dat zou voor elke andere industriële installatie aanleiding zijn voor onmiddellijk en grondig vervolgonderzoek. In Nederland gebeurt dat niet of nauwelijks.

Het onderzoeksprogramma Zembla zond in 2022 een uitzending uit over “windmolenlawaai en achtergehouden rapporten”, waarin duizenden Nederlanders met geluidsoverlast en gezondheidsklachten in beeld kwamen. Het onderzoeksinstituut Nivel publiceerde een rapport waarin geen duidelijk verband tussen turbines en gezondheidsproblemen werd gevonden — maar dat rapport keek alleen naar de periode 2012-2021, voordat de huidige generatie megaturbines op grote schaal was uitgerold. Het Tweede Kamerlid Henk Vermeer van BBB heeft vorig jaar terecht om actueler onderzoek gevraagd.

Wie hier nuchter naar kijkt, ziet een patroon dat in andere dossiers (asbest, glyfosaat, PFAS, mobiele straling) al vele malen is vertoond: eerst worden klachten weggezet als anekdotisch, dan loopt onderzoek tergend langzaam, en pas na vele jaren — als de schade niet meer te verbergen is — worden de normen aangepast. Het is, op zijn minst, redelijk om die historische ervaring in onze waardering van het huidige debat mee te nemen.

8. De boer die rijk wordt en de buurman die alleen de slagschaduw krijgt

Een onderwerp dat in vrijwel alle officiele berichtgeving ontbreekt, is de sociale ontwrichting die de plaatsing van windturbines op het platteland veroorzaakt. De cijfers zijn op zichzelf al opmerkelijk. Exploitanten van windturbines betalen particuliere grondeigenaren voor elke turbine tussen de 35.000 en 50.000 euro pacht per jaar. In gevallen met meerdere turbines op één bedrijf kan dat oplopen tot 150.000 euro per jaar, en omdat het meestal om contracten van twintig jaar of langer gaat, kan de totale pachtsom oplopen tot ongeveer een miljoen euro per turbine. Voor een gemiddeld boerenbedrijf is dat — om met de Belgische krant De Morgen te spreken — “win for life”.

Maar wie krijgt dat? Vrijwel altijd alleen de grondeigenaar of pachter waarop de turbine fysiek staat. De buren krijgen niets. Tenminste, geen vergoeding. Wel krijgen ze de slagschaduw, het geluid, de waardedaling van hun woning, soms ook de slaapverstoring en de gezondheidsklachten. En vaak ook de wetenschap dat hun voormalige vriend, die ze al hun hele leven kennen, een paar weidenpercelen verderop opeens een miljoenenbedrag heeft binnengehaald in ruil voor het lawaai dat zij dragen.

Dat is op zichzelf al ingrijpend. Maar er is een tweede laag die zelden wordt benoemd: de positie van pachters. Veel boeren bewerken land dat ze niet zelf bezitten. Als de grondeigenaar (vaak een particuliere belegger, een stichting of zelfs het Rijk via het Rijksvastgoedbedrijf) instemt met een windpark, heeft de pachter weinig of geen veto. In sommige contracten krijgt de pachter een fractie van de opbrengst — typisch 10 tot 25 procent — en moet hij de rest van zijn bedrijfsvoering aanpassen aan de gewijzigde situatie. Bij erfopvolging binnen families heeft dit al tot pijnlijke rechtszaken geleid; juridische uitspraken uit 2025 tonen dat de verdeling van windopbrengsten tussen vruchtgebruikers en bloot-eigenaren binnen één familie tot ernstige conflicten leidt.

In 2015 heeft toenmalig minister Henk Kamp het idee van een gedoogplicht voor windturbines op tafel gelegd. Dat zou betekenen: de overheid mag een windturbine bouwen op het land van een boer ook als die niet akkoord gaat met de geboden vergoeding, vergelijkbaar met de gedoogplicht die nu al geldt voor gasleidingen en hoogspanningskabels. De boer wordt dan financieel schadeloos gesteld, maar verliest zijn vetorecht. Opvallend genoeg pleitte de Nederlandse Vereniging Omwonenden Windturbines (NLVOW) zelfs vlot vóór deze gedoogplicht — niet om de boer te treffen, maar omdat zij vinden dat de huidige situatie, waarin de grondeigenaar de exacte locatie bepaalt, betekent dat turbines stelselmatig aan de rand van iemands land komen te staan: dus precies bij de buren. Een sociaal explosieve constructie.

De getuigenissen uit gemeenschappen waar dit gespeeld heeft — vooral in Flevoland, de Noordoostpolder, delen van Groningen en de Achterhoek — zijn aangrijpend. Een lezer uit Zuidelijk Flevoland verwoordde het in een commentaar onder een artikel van Boerenbusiness zo: “Vriendschappen verscheurd. Familieruzies. Spanningen. Onder druk van provinciale bestuurders komen hier molens bij boeren die dat helemaal niet willen. Over tien jaar zullen we zeggen dat dit de zwarte geschiedenis ingaat van onze mooie polder.” Dat is geen feit dat in een grafiek past. Maar het is wel een feit, en het verdient een plek in elk eerlijk debat over deze technologie.

9. Vastgoed: het stille verlies

Het derde mens-effect is financieel. Diverse Nederlandse en buitenlandse studies komen tot vergelijkbare conclusies: woningen binnen ongeveer twee kilometer van een windpark verliezen aantoonbaar waarde. De cijfers lopen uiteen — sommige onderzoeken noemen 5 tot 10 procent waardedaling op redelijke afstand, andere komen voor woningen vlakbij uit op 20 tot 30 procent. De Universiteit van Amsterdam en Vrije Universiteit publiceerden hier de afgelopen jaren meerdere onderzoeken over die tot vergelijkbare conclusies kwamen.

Voor een gemiddeld Nederlands huishouden is een huis verreweg het grootste deel van het persoonlijke vermogen. Wie pech heeft — wiens woning in de planzone van een windpark komt te liggen — ziet tienduizenden tot honderdduizenden euro’s aan vermogen verdampen, zonder dat daar enige compensatie tegenover staat. De rechtspraak op dit gebied is in ontwikkeling, maar het aantal succesvolle planschadeprocedures is klein in verhouding tot het aantal getroffen huishoudens. Veel mensen vechten het niet aan, simpelweg omdat ze het juridische gevecht financieel of emotioneel niet aankunnen.

10. De pleisters die de Nederlandse wetenschap aanbiedt

Tegen deze achtergrond werken Nederlandse universiteiten aan oplossingen — of beter gezegd: aan technische pleisters voor de problemen die deze technologie veroorzaakt. Het is goed dat deze inspanningen plaatsvinden. Het is ook eerlijk om vast te stellen dat de onderzoekers daarmee impliciet bevestigen dat de problemen wel degelijk bestaan.

• De TU Delft werkt aan MuteSkin®: een poreuze coating voor de achterzijde van rotorbladen die het dominante “zwiep”-geluid (de zogenoemde trailing-edge noise) tot 6 decibel kan reduceren. In het CIRCLE4WIN-project, onder leiding van dr. Julie Teuwen, wordt daarnaast gewerkt aan thermische ontleding (pyrolyse) van afgedankte rotorbladen, en aan een nieuwe generatie “future blades” van thermoplastische materialen die in theorie volledig recyclebaar zijn.

• De Universiteit van Amsterdam (onderzoeksgroep van dr. Judy Shamoun-Baranes) heeft een voorspellend model ontwikkeld voor grootschalige vogeltrek op basis van weerradars. Dit “start/stop”-systeem wordt sinds 2023 in offshore-windparken gebruikt om turbines kortstondig stil te zetten tijdens trekpieken, met minimaal opbrengstverlies.

• De Wageningen University & Research (WUR) voert het Nederlandse ecologische onderzoek aan op offshore-windparken (WOZEP-programma, KEC 5.0-rapport, biodiversiteitsmonitoring). Daarnaast werkt WUR aan ultrasone afweerbakens voor vleermuizen.

• De TU Eindhoven werkt samen met het RIVM aan validatie van infrageluidsmodellen voor de nieuwste generatie megaturbines, en aan systeemmodellen om netcongestie door piekproductie te dempen (onder andere door directe elektrolyse aan de voet van offshore-turbines).

• De Universiteit Twente werkt aan biomimicry voor stillere rotorbladen — zogenoemde “uilen-kartels”, naar het model van het geruisloze vleugelprofiel van uilen.

Bewonderenswaardig allemaal. Maar laten we eerlijk zijn: dit is symptoombestrijding. Elke maatregel kost (een) vermogen. Elke stilstand om vogels of vleermuizen te sparen, betekent minder kilowatturen en dus hogere systeemkosten. Elke decibel die MuteSkin® bespaart, lost het probleem van de tiphoogte en het ruimtebeslag niet op. En de recyclingfabrieken voor rotorbladen staan op proefopstelling-schaal, terwijl de afvalstroom van afgedankte bladen nu al toeneemt. De fundamentele constatering blijft staan: een technologie die zo veel nazorg nodig heeft, en die ondanks die nazorg nog steeds de officiële drempelwaarden voor zeevogels overschrijdt, is geen onschuldige technologie.

Samenvattend

Wat staat hier op tafel? Niet één los probleem, maar een opeenstapeling. Twintig procent zeearendsterfte. Tienduizenden vogels en honderdduizenden vleermuizen per jaar in de bredere Europese context. Officiële rijksoverheidsrapporten die de eigen drempelwaarden voor zeevogels overschrijden. Vissers die hun visgronden permanent kwijtraken. Een onderzoek in Medisch Contact dat een statistisch significante correlatie tussen windturbines en suïcide verhoging aantoont, gevolgd door grotendeels stilte. Gemeenschappen waar familievriendschappen sneuvelen omdat de één een miljoen euro krijgt en de ander alleen de slagschaduw. Huizen die tienduizenden euro’s in waarde dalen zonder compensatie. En een universitaire wetenschap die hard werkt aan pleisters die het onderliggende probleem niet oplossen.

In deel 3 — dat voor abonnees verschijnt — ga ik in op de systeemkant. Hoe werkt het Nederlandse stroomnet, en waarom is het inzetten van intermitterende bronnen daar funest voor? Hoe komt het dat de markt op grote schaal “nee” zegt tegen offshore-windprojecten? Wat zijn de werkelijke energie- en kostenrendementen, doorgerekend over de gehele levenscyclus? Hoe zit het met de geopolitieke afhankelijkheid van Chinese zeldzame aardmetalen? Welke onderwerpen — brandgevaar, radarverstoring door Defensie, oplopende verzekeringskosten — worden in het publieke debat consequent omzeild? Is er nog één plek in Nederland werkelijk vrij van deze technologie? En, tot slot: wat zijn de werkelijke alternatieven voor een betrouwbare, schone energievoorziening?

Wie deel 3 wil lezen, kan zich abonneren op deze Substack. Wie nu al de complete technische onderbouwing van het hele verhaal wil hebben, kan terecht bij het boek Windhandel van Bert Weteringe (Obelisk Boeken, paperback €23,99). Het is in mijn ogen de meest grondige systeemanalyse over windenergie die op dit moment in het Nederlands beschikbaar is.

———

Deel 3: De rekening van het systeem — en de uitweg.

Bronnen bij deze post

• Sovon / Nature Today — Zeearenden en windturbines (feb. 2025)

• Rijkswaterstaat — Duiding Kader Ecologie en Cumulatie 5.0 (2025)

• INBO — Effecten van windturbines op vogels en vleermuizen, update 2025

• Zoogdiervereniging — Effecten van windturbines op vleermuizen

• Provincie Noord-Brabant — Bodemonderzoek BPA windturbines (juni 2025)

• RIVM — Vragen en antwoorden gezondheidseffecten windturbines

• Medisch Contact — Windmolens maken wel degelijk ziek (2018)

• De Andere Krant — Studie over infrageluid windmolens (maart 2026)

• Hekkelman Advocaten — Opbrengst windenergie als vrucht van gepachte zaak (2025)

• Bert Weteringe — Windhandel (Obelisk Boeken)

Eind mei 2026 ging een korte clip op YouTube viraal in Duitsland en Oostenrijk. Aan het woord: Josef Erhard, bijna een halve eeuw boswachter in Beieren en oud-hoofd van de natuurparkrangers in het Nationalpark Bayerischer Wald. Geen activist. Geen ideoloog. Een man die een bos kent zoals een chirurg een lichaam kent.

In het door Report24 gepubliceerde interview zegt Erhard iets wat in het Duitse en Nederlandse mediadebat zelden zo droog en helder wordt verwoord. “Windenergie in het bos”, zo vertaalt hij het kort, “betekent boskap.” Niet metaforisch. Letterlijk. Voor elke moderne windturbine in een bosgebied moeten zogenaamde toegangswegen worden aangelegd die breed genoeg zijn voor het transport van rotorbladen van tientallen meters lang. Bochten moeten worden verruimd. Kabeltracés gegraven. Drainagesystemen aangelegd. En in de bodem verdwijnt een fundering van duizenden tonnen staal en beton die er, ook na sloop van de turbine, blijft.

Erhard noemt windturbines “versnipperaars” voor vleermuizen, vogels en insecten. Hij waarschuwt voor de gevolgen voor het grondwater — in Beieren, net als in delen van Nederland, is het bos een belangrijke natuurlijke drinkwaterbuffer. En hij hekelt de manier waarop kritische stemmen in Duitsland worden weggezet. Wie tegen windturbines is, schrijft hij, krijgt al snel het etiket “Schwurbler” opgeplakt — grofweg te vertalen als “wappie”. In Nederland gebeurt iets vergelijkbaars. Wie kritische vragen stelt over een windpark in zijn omgeving, kan rekenen op de term complotdenker, ook als hij een gepensioneerde boswachter is met vijftig dienstjaren op zijn naam.

Het interview raakt een snaar omdat het hardop benoemt wat al jaren door één Nederlandse ingenieur systematisch onderbouwd wordt: vliegtuigbouwkundig ingenieur Bert Weteringe. Zijn boek Windhandel (Obelisk Boeken, 2023) is geen pamflet. Het is een technische analyse — nuchter, becijferd, met de geduldige precisie die je verwacht van iemand die zijn vak heeft geleerd in een sector waarin een fout in een berekening direct levens kost. Drie jaar na verschijnen blijken de feiten alleen maar harder geworden.

Dit is deel 1 van een drieluik. In deze gratis aflevering wil ik u eerst meenemen naar een herinnering uit mijn eigen tijd aan de TU Delft — en u laten zien wat een windturbine eigenlijk is. Hoe groot. Hoe snel. Hoe massief. Want pas als u dat beeld scherp heeft, gaat de rest van het verhaal landen. In deel 2 (eveneens gratis) komen de gevolgen voor dier, natuur en mens. In deel 3 (voor abonnees) volgt de systeemanalyse — plus een eerste schets van wat er werkelijk anders zou kunnen.

Eind jaren negentig, een opstelling in Delft

Eind jaren negentig werkte ik aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft. Een aantal collega’s was intensief bezig met de ontwikkeling van windturbines. Bij de faculteit Civiele Techniek stond later een opstelling waar onderzoek werd gedaan aan zeer grote rotorbladen — vermoeiingsproeven, materiaaltesten, slimme composietconstructies. Als ingenieur vond ik dat fascinerend. Lichtgewicht materialen, aerodynamica, structurele optimalisatie: dit was hightech in zijn meest elegante vorm. Niemand zag het toen als iets controversieels.

Wat ik mij op dat moment absoluut niet realiseerde, is dat deze technologie ooit zou worden uitgerold als hét antwoord op de energievraag van hele samenlevingen. We dachten aan een nuttige aanvulling. Aan windrijke locaties op zee. Aan een paar honderd machines, mooi ingepast. Niemand had het destijds over miljoenen turbines wereldwijd. Niemand had het over Natura 2000-gebieden waar onder vergunningplicht turbines zouden komen, over bossen die voor windparken zouden worden gekapt, of over hele gemeenschappen die uit elkaar zouden vallen door ruzies over wie de pacht zou opstrijken en wie de slagschaduw moest verdragen.

Ik wist toen ook nog niet dat er volstrekt andere wegen zijn naar betrouwbare energie — wegen die het hele probleem van onderbreking (intermittentie), netcongestie en natuurschade in één klap overbodig maken. Maar daarover een andere keer. Dit drieluik gaat over wat er wél is gebeurd, en wat dat ons inmiddels kost.

De schaal: waar hebben we het eigenlijk over?

Een van de redenen dat het maatschappelijk debat over windenergie zo dikwijls langs elkaar heen gaat, is dat de meeste mensen geen voorstelling hebben van wat een moderne windturbine fysiek is. We zien ze meestal aan de horizon. We zien ze in de polders. Maar de getallen erachter spreken een andere taal dan het bekende beeld van een vrolijk draaiend molentje.

Snelheid

De tippen van de rotorbladen van een moderne grote windturbine bewegen met snelheden tussen de 250 en 350 kilometer per uur. Een Formule 1-auto haalt op het rechte stuk vergelijkbare snelheden. Het verschil: een Formule 1-auto rijdt over een afgezet circuit, terwijl een windturbine permanent in een vrijwel onbewaakt luchtruim staat, midden in de migratieroutes van vogels en vleermuizen. Een aanvaring bij die snelheden loopt nooit goed af. Een vogel wordt door een rotorblad niet “geraakt”, een vogel wordt verbrijzeld. Een vleermuis hoeft de wiek niet eens te raken: het plotselinge drukverschil rond de rotorpunt scheurt zijn longen — een verschijnsel dat in de wetenschap barotrauma heet en waarop ik in deel 2 terugkom.

Lengte van de bladen

De rotorbladen zelf zijn intussen langer dan de meeste mensen denken. Een rondgang langs de windturbinebladen fabrikanten in mei 2026:

• Het Deense Vestas levert de V236-15.0 MW: rotorbladen van ongeveer 115,5 meter, rotordiameter 236 meter, vermogen 15 megawatt. Dit is op dit moment de standaard voor grote Europese offshore-windparken, ook voor de Nederlandse Noordzee.

• De Duits-Spaanse joint venture Siemens Gamesa installeerde in april 2025 op het Deense testcentrum Østerild zijn prototype SG DD-276: bladen van 135 meter, rotordiameter 276 meter, vermogen 21,5 megawatt. Dat is op dit moment de krachtigste turbine ter wereld.

• De Chinese fabrikant MingYang werkt aan turbines tot 20 megawatt en meer, met rotordiameters tot bijna 300 meter. MingYang verkent op dit moment nieuwe productielocaties in Europa, onder andere in Spanje.

• In China werken Goldwind, Shanghai Electric en CSSC Haizhuang aan modellen van 22 tot 25 megawatt. De technologische voorhoede is daarmee de afgelopen jaren grotendeels naar Azië verschoven.

• Nederland zelf is in deze markt vrijwel weggevallen. De laatste serieuze Nederlandse fabrikant op land was EWT (Emergya Wind Technologies) uit Amersfoort, in 2004 ontstaan uit een doorstart van het bekende Lagerwey. EWT ging op 12 maart 2025 failliet. De pijnlijke ironie: terwijl Nederland gebukt gaat onder steeds meer turbines, is de eigen fabricage er nauwelijks meer. We dragen de lasten, maar de waarde wordt elders gecreëerd — vooral in Denemarken, Duitsland, Spanje en China.

Toen ik eind jaren negentig over de rotorbladen-opstelling in Delft rondliep, ging het over bladen van vijftien tot dertig meter. Nu zijn we dus bij het vier- tot zesvoudige. Dat heeft consequenties voor alles: de aerodynamica, de materiaalbehoefte, het transport over wegen (sommige bladen zijn langer dan een Boeing 747), het ruimtebeslag op zee, en niet in de laatste plaats de hoeveelheid lucht die per omwenteling wordt verplaatst — met alle gevolgen voor dieren en lokaal klimaat.

Totaalhoogte

Een moderne zeeturbine bereikt een totaalhoogte — mast plus rotorblad in de hoogste stand — van rond de 260 tot 280 meter. De molens van Kinderdijk zijn 30-35 meter! Ter vergelijking: de Domtoren in Utrecht is 112 meter. De Eiffeltoren is 330 meter inclusief antenne. Een moderne offshore-windturbine zit daar tussenin, en is daarmee hoger dan vrijwel elk gebouw in Nederland. Op land worden ze ietsje kleiner gehouden, maar tiphoogtes van 240 meter zijn niet langer uitzonderlijk. Voor mensen die op een paar honderd meter afstand wonen, betekent dit dat zij ineens leven naast een industriële installatie ter grootte van een wolkenkrabber — met een ritmisch zwaaiende, hoorbare beweging die niet stopt, dag noch nacht. Tenzij de wind stilvalt waardoor hij nutteloos is geworden.

Materiaal

Een moderne 4 megawatt-windturbine op land vergt grofweg:

• ongeveer 900.000 kilo staal voor mast en gondel,

• ongeveer 2.500.000 kilo beton voor de fundering,

• ongeveer 45.000 kilo vezelversterkt kunststof voor de rotorbladen,

• enkele tonnen koper voor generator, transformator en bekabeling,

• honderden kilo’s zeldzame aardmetalen — met name neodymium en dysprosium — voor de permanente magneten in moderne direct-drive generatoren,

• plus balsahout uit Zuid-Amerika als kernmateriaal voor de rotorbladen.

Offshore-turbines zitten een orde van grootte hoger. En al die materialen moeten ergens worden gewonnen, getransporteerd, verwerkt, geïnstalleerd en onderhouden — en aan het einde van de levensduur ergens heen. Wie die hele keten eerlijk meerekent, komt op een heel andere CO₂- en grondstoffenbalans uit dan de folder van de exploitant suggereert. Maar ook daarover meer in deel 3.

Levensduur

Een windturbine op land gaat in de praktijk ongeveer twintig tot vijfentwintig jaar mee. Hopelijk. Offshore is dat door zout, slijtage en de hoge mechanische belasting eerder vijftien tot twintig jaar. Hopelijk. Daarna moet de hele installatie worden vervangen of ontmanteld. De funderingen blijven meestal in de grond achter. De rotorbladen vormen, omdat ze van composietmaterialen zijn gemaakt, een groeiend afvalprobleem waarvoor nog steeds geen sluitende verwerking bestaat. In Duitsland praten afvalverwerkers over vijftienduizend ton vleugelmateriaal per jaar dat vanaf 2026 vrijkomt en waarvoor de plannen “grotendeels nog ontbreken”. Dat staat in schril contrast met het beeld van een “schone” technologie. Verbranden geeft giftige rookgassen; storten is in delen van Europa verboden; recycling staat nog in de kinderschoenen.

Aantal

Nederland heeft op dit moment iets meer dan 2.550 windturbines op land en daarnaast een groeiend aantal op zee. Volgens de Monitor Wind op Land van de RVO (mei 2026) gaat het in totaal om ongeveer 7.054 megawatt opgesteld vermogen op land. Het kabinet en de zogenoemde RES-regio’s (Regionale Energie Strategieën) richten zich op 35 à 55 terawattuur duurzame opwek op land in 2030, en kijken al ver verder vooruit. In sommige scenario’s voor 2040 wordt het windvermogen op land verdubbeld tot 15 gigawatt. Wereldwijd gaat het om vele honderdduizenden turbines, en in scenario’s die uitgaan van volledige decarbonisatie (geen fossiel meer) via wind en zon worden miljoenen extra installaties verwacht. Het is geen “molentje meer hier en daar”. Het is een geplande infrastructuur ter grootte van een industriegebied dat zich uitstrekt over hele continenten.

Wat is Windhandel?

Het is in deze context dat het boek van Bert Weteringe verschijnt. Windhandel — De impact van grootschalige energieopwekking met windturbines verscheen in augustus 2023 bij uitgeverij Obelisk Boeken. Weteringe is, net als de meeste van mijn voormalige Delftse collega’s, vliegtuigbouwkundig ingenieur. Zijn specialisatie is de engineering van lichtgewicht materialen en de productieprocessen die daarbij horen — precies de discipline die ook de moderne windturbinetechniek beheerst. Hij weet dus letterlijk uit eigen vakkennis hoe een rotorblad wordt gebouwd, welke krachten erop werken, hoe de aerodynamica werkt, en wat de fundamentele beperkingen zijn van de huidige generatie installaties.

Wat zijn boek zo waardevol maakt, is dat het de hele keten op tafel legt. Niet alleen de turbine zelf, maar ook de materiaalwinning, het transport, de installatie, de back-up die nodig is op windstille dagen, de netaansluiting, de ontmanteling, de afvalverwerking, en de cumulatieve impact op natuur en omwonenden. Het is een systeemanalyse — en dat is precies wat in het publieke debat over windenergie meestal ontbreekt. Bijna alle officiele berichtgeving gaat over de turbine. Bijna geen enkele gaat over het hele systeem dat eromheen nodig is om die turbine zinvol te laten functioneren.

De titel verwijst niet naar polemiek. Windhandel is in het Nederlands van oudsher een term voor handel in (gebakken) lucht: beloften die niets opleveren. Weteringe stelt dat dat precies is wat er nu gebeurt: dat de werkelijke opbrengst, gecorrigeerd voor alle systeemkosten en alle niet-meegerekende schade, ver achterblijft bij de beloften. Dat is een uitspraak die op het eerste gehoor scherp klinkt. Maar wie het boek leest, ziet dat ze met cijfers en bronvermeldingen wordt onderbouwd — niet met retoriek.

In de volgende twee delen ga ik na hoe houdbaar die stelling drie jaar later, in mei 2026, is. Wat zegt het laatste onderzoek over de gevolgen voor vogels, vleermuizen, insecten en bossen? Wat weten we over geluid, slagschaduw, gezondheidsklachten en de sociale ontwrichting in dorpsgemeenschappen? Hoe staat het met de cijfers achter de “groene” rekensom: capaciteitsfactor, back-up, netcongestie, mislukte tenders? En misschien wel het belangrijkste: bestaat er ergens in Nederland nog een plek waar geen windturbines zijn of gaan komen?

Vooruitblik

In deel 2 (gratis) — “De rekening van natuur en mens” — ga ik in op de feiten over vogels (waaronder de Nederlandse zeearend, die een toenemend probleem heeft), vleermuizen, insecten, bos, bodem, zee, en op de groeiende stapel bewijs over wat windturbines doen met mensen die in hun directe omgeving wonen. Hinder, slaapverstoring, psychische klachten, en — als de feiten dat dragen, en dat doen ze — ook suïcide-cijfers in studies die nauwelijks de mainstream-pers halen. Plus iets wat in het hele debat zelden wordt benoemd: hoe deze technologie hele agrarische gemeenschappen uit elkaar trekt, omdat de boer met de turbine rijk wordt en de buurman zonder turbine alleen maar de slagschaduw, het geluid en de waardedaling van zijn huis krijgt.

In deel 3 (voor abonnees) — “De rekening van het systeem—en de uitweg” — ga ik in op hoe het elektriciteitsnet werkt en waarom intermitterende bronnen het systematisch destabiliseren. Op de gascentrales die permanent moeten meedraaien. Op de mislukte aanbestedingen voor wind op zee, op de subsidies die in 2026 stilletjes zijn teruggekeerd, op de geopolitieke afhankelijkheid van Chinese zeldzame aardmetalen, op brandgevaar, op radarverstoring van Defensie, en op de vraag of er nog één plek in Nederland werkelijk vrij blijft van deze technologie. En ten slotte: een eerste schets van wat er werkelijk anders zou kunnen — inclusief de oplossingen die in officiele kringen zelden zonder rolverdraaiing worden besproken.

De wind waait zoals hij waait. Maar de waarheid ook.

Wie nu al niet wil wachten en de volledige technische onderbouwing wil lezen, zou direct het boek Windhandel van Bert Weteringe kunnen aanschaffen (paperback met kleurenafbeeldingen - €23,99, Obelisk Boeken). Het is, om het in de taal van mijn oude vakgebied te zeggen, de meest grondige systeemanalyse die ik over dit onderwerp in het Nederlands ken.

———

Deel 2 - De rekening van natuur en mens. Deel 3 - verschijnt aansluitend.

Bronnen bij deze post

• Report24 — Interview Josef Erhard (mei 2026)

• Bert Weteringe — Windhandel (Obelisk Boeken, 2023)

• RVO — Monitor Wind op Land 2026

• Windenergie Nieuws — Nederlandse windturbinebouwer EWT failliet (maart 2025)

Col. George Nelson, US Air Force, voormalig vliegtuigcrashonderzoeker, Pilots for 9/11 Truth, omstreeks 2005.

In de eerdere 9/11-post keek ik naar de fysica van de impact. Dat ging over snelheden, dynamische druk, motorvermogen en de uitspraak van Boeing-woordvoerster Liz Verdier in februari 2002 dat United Airlines Flight 175 “off the chart” vloog. De vraag was: kón het toestel doen wat hen werd toegeschreven? Het antwoord van de fysica was nee, en het antwoord van de wetenschappelijke wereld in 25 jaar was: stilte...

In deze post stel ik een andere vraag. Niet wat de toestellen konden, maar wat er van hen overbleef. Want elke vliegtuigcrash, hoe verschrikkelijk ook, levert iets op: brokstukken met serienummers, motoren met partnummers, registratiekenmerken van rompdelen. Col. George Nelson, oud-USAF-vliegtuigcrashonderzoeker, heeft het in mijn boek glashelder gezegd: het is in zijn hele carrière nooit voorgekomen dat een toestel niet via dergelijke onderdelen geïdentificeerd kon worden. Niet één keer.

Dit is dus de eenvoudige vraag van vandaag, 25 jaar na de feiten: welk officieel gepubliceerd onderdeel — met serienummer, met FBI-bron, met datum — bewijst dat AA77 het Pentagon raakte, dat UA93 in Shanksville verongelukte, en dat AA11 en UA175 de Twin Towers troffen? Het antwoord, dat ik zorgvuldig heb laten verifiëren tot april 2026, is dat dit antwoord niet bestaat. Voor geen enkele van de vier vluchten is publiekelijk een wrakdeel met serienummer aan de officiële vlucht gekoppeld. Niet één.

Tegelijk — en dit is de tweede helft van het verhaal — zit er nog steeds 75 van de 85 destijds geconfisqueerde Pentagon-bewakingsvideo’s onder het slot. Een nieuwe FOIA-zaak van juli 2025 werd onder de wettelijke uitzondering voor lopend onderzoek afgewezen. Vijfentwintig jaar na dato is 9/11 juridisch nog steeds een actief onderzoek. En een audit die op 10 september 2001 al jaren overdue was, is in 2026 nog steeds niet gesloten.

Dit is het forensische dossier.

I. Tucker Carlson, Aflevering 4 — de twee vragen die nu mainstream zijn

Eerder noemde ik Tucker Carlsons vijfdelige documentaire The 9/11 Files, die op 23 september 2025 verscheen op de Tucker Carlson Network. Ik ga er hier preciezer op in, omdat één specifieke aflevering recht in het hart van deze post valt.

Aflevering 4 — “From Cover-up to Conspiracy”, uitgebracht in oktober 2025 — behandelt expliciet het Pentagon en Shanksville. Carlson stelt twee vragen die opvallend lijken op de vragen die ik in dit artikel uitdiep. Eerst: waarom duurde het vijf jaar voordat de overheid Pentagon-CCTV-beelden vrijgaf, en waarom zijn er na een kwart eeuw nog steeds slechts twee publieke video’s beschikbaar van een gebouw dat tot de zwaarst beveiligde locaties ter wereld behoort? En tweede: waarom werden op de officiële Shanksville-crashsite zo opvallend weinig substantiële wrakstukken aangetroffen?

Carlson trekt geen no-plane-conclusie. Hij maakt geen missile-claim. Hij stelt de vragen zoals een journalist die hoort te stellen, en hij stelt ze op een platform met miljoenen kijkers (de video heeft nu al 2,8 miljoen views - mei 2026). Belangrijk om hier te onderstrepen: zijn documentaire richt zich ook in deze aflevering vooral op de cover-up en de informatie-asymmetrie, niet op de luchtvaart-technische analyse die mij hier bezighoudt. Carlson opent de deur. Wat erachter ligt, is voor ingenieurs om uit te werken.

Read more

Deze post stelt een andere vraag. Niet wat de toestellen konden, maar wat er van hen overbleef. En ik begin opnieuw met één feit dat ik tot voor kort zelf niet wist.

Tien van vijfentachtig

Op 11 september 2001, binnen minuten na de Pentagon-aanslag, confisqueerde de FBI bewakingsbeelden van zeker vijfentachtig camera’s. Camera’s van het Pentagon zelf, van het Citgo-tankstation ernaast, van het Sheraton-hotel, van het Doubletree-hotel, van diverse verkeerscamera’s. Het exacte aantal van vijfentachtig komt niet uit de complotliteratuur. Het komt uit een door het Department of Justice onder ede afgelegde verklaring in de zaak Scott Bingham v. DOJ, Case No. 1:05-cv-00475-PLF, in 2005.

Na vijfentwintig jaar zijn er publiek beschikbaar: tien. Tien van de vijfentachtig. De FBI Vault host onder “Security Camera View of Pentagon on 9/11” en “Emergency Response at Pentagon on 9/11” een set van tien videofiles, vrijwel allemaal voor het eerst openbaar gemaakt rond 14 september 2011. Geen ervan toont de impact zelf. Allemaal tonen ze rook, nasleep en emergency response.

Vijfenzeventig tapes blijven onder embargo. Op 1 juli 2025 — vrijwel exact 25 jaar na de feiten — diende een onderzoeker genaamd Charles Kallas via Muckrock een formeel FOIA-verzoek in bij de FBI om de overige beelden. Acht dagen later werd het verzoek afgewezen. De juridische grondslag: 5 U.S.C. § 552(b)(7)(A), Exemption 7(A) — interferentie met een lopend strafrechtelijk onderzoek.

Lees dat nog eens. Vijfentwintig jaar na 9/11 wordt de aanslag op het Pentagon door de Amerikaanse federale overheid juridisch nog steeds geclassificeerd als een lopend strafrechtelijk onderzoek waarvan de openbaarmaking van bewakingsbeelden de vervolging zou kunnen schaden. Khalid Sheikh Mohammed wacht sinds 2003 in Guantánamo. Osama bin Laden is dood sinds 2011. Welke vervolging precies in 2026 nog wordt geschaad door het vrijgeven van vijfentachtig minus tien tapes, blijft onbeantwoord.

Wat Col. Nelson zei in 2005

Vijfentachtig camera’s zonder publieke beelden is opvallend. Vier vluchten zonder publieke wrakdelen-met-serienummer is verbluffend. En dat is wat ik in de volgende post uitdiep.

“In al mijn jaren van directe en indirecte betrokkenheid, waarbij onderzoekers werden ingezet bij het verlies van een vliegtuig, is het geen enkele keer voorgekomen dat het niet lukte om voldoende hard bewijs te vinden om het model, de maker en het registratienummer van het vliegtuig mee te identificeren. Ieder civiel en militair vliegtuig heeft veel onderdelen die voor de veiligheid van de vlucht belangrijk zijn. Deze onderdelen hebben allemaal een onderscheidend en goed gedocumenteerd serienummer.”

Col. George Nelson, US Air Force, voormalig vliegtuigcrashonderzoeker, omstreeks 2005.

Voor vier specifieke vluchten — AA77 in het Pentagon, UA93 in Shanksville, AA11 in de noordtoren, UA175 in de zuidtoren — is in vijfentwintig jaar geen wrakdeel met publiek geverifieerd serienummer aan de officiële vlucht gekoppeld. Niet door de FBI, niet door de NTSB, niet door enige onafhankelijke instantie. Voor de meest gefotografeerde aanslagen in de geschiedenis van de mensheid. Twee FBI-Vault-pagina’s, één enkel artifact-item, niet één serienummer.

Dat is geen statistische ruis. Volgens Col. Nelson’s vakstandaard hoort dat onmogelijk te zijn.

In de betaalde post

✓ De Charles Kallas FOIA-zaken — twee formele verzoeken in juli en november 2025, beide afgewezen onder de juridische uitzondering voor lopend strafrechtelijk onderzoek. Vijfentwintig jaar later.

✓ Wedge 1 — de enige bom-bestendig gerenoveerde locatie van het hele Pentagon werd geraakt; aannemer AMEC kreeg twee dagen later een $520M letter contract voor de wederopbouw.

✓ Nul wrakdelen met serienummer voor AA77, UA93, AA11 of UA175 — de blijvende vraag van Col. George Nelson, USAF.

✓ De Rolls-Royce-kwestie — woordvoerder John W. Brown ontkende publiek dat de Pentagon-rotor van een AE3007H was, en de AE3007H past sowieso niet bij een 757-223 met RB211-motoren. Een type-rating-controle die elke ingenieur kan natrekken.

✓ De Pentagon-audit die nooit sluit — DoD heeft per FY2025 voor het achtste opeenvolgende jaar geen clean opinion; wettelijke deadline 31 december 2028.

✓ Tucker Carlson, The 9/11 Files, Aflevering 4 — wat hij over Pentagon en Shanksville op tafel legt in oktober 2025.

In de betaalde post leg ik het hele forensische dossier uit — met alle bronnen, data en exacte verwijzingen tot mei 2026. De Charles Kallas FOIA-zaken. De Rolls-Royce-kwestie waar elke ingenieur op vastloopt. De Pentagon-audit die in vijfentwintig jaar nooit sluitend is gemaakt. De stemmen die nog spreken — Honegger, Marquis — en de vele die overleden of zijn verstomd.

Vijfentwintig jaar na dato. Nog steeds de juiste tijd om de juiste vragen te stellen.

dr.ir. Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft) en schrijver van 9/11 Complex (Obelisk Boeken).

door Coen Vermeeren | 13 mei 2026

Op 17 december 1969 sloot de Amerikaanse Air Force Project Blue Book, het militaire UFO-onderzoeksprogramma dat sinds 1952 draaide. De officiële reden, in de woorden van het Pentagon zelf, was dat verder onderzoek “noch op gronden van nationale veiligheid noch in het belang van de wetenschap te rechtvaardigen was”. Vanaf dat moment werd 57 jaar lang dezelfde lijn gehanteerd. De Air Force keek niet meer. Het Pentagon keek niet meer. CIA, NSA, FBI, DIA — zij keken niet meer. Burgers die iets zagen, werden doorverwezen naar particuliere organisaties. De National Archives, het Amerikaanse rijksarchief, plaatst tot op de dag van vandaag op zijn officiële Blue Book-pagina dat “er sinds de beëindiging niets is gebeurd dat erop wijst dat de luchtmacht het onderzoek zou moeten hervatten”.

Op 8 mei 2026 bleek die hele stellingname onhoudbaar.

Het Pentagon — formeel inmiddels weer Department of War onder Secretary Pete Hegseth — lanceerde op die vrijdag een nieuwe overheidssite op het adres war.gov/UFO. Programma-naam: PURSUE, Presidential Unsealing and Reporting System for UAP Encounters. Eerste tranche: 162 bestanden. 120 PDF-documenten, 28 video’s, 14 beelden. Bronnen: FBI, Department of Defense, NASA, State Department. Inhoud reikt van een FBI-memo over Roswell in 1947 tot militaire incident-rapporten uit Irak, Syrië, Griekenland, de Verenigde Arabische Emiraten en de Indo-Pacific in 2025 en 2026. Tussendoor: astronaut-debriefings van Apollo 11, 12 en 17. Er volgen, volgens het Pentagon, elke paar weken nieuwe tranches.

De Nederlandse media meldden het nieuws een dag of twee, en gingen door naar de volgende rubriek. Dat is jammer. Want dit verhaal verdient meer dan dat.

“Lezers mogen geen enkel deel van deze beschrijving opvatten als een analytisch oordeel, een conclusie van een onderzoek of een feitelijke vaststelling met betrekking tot de geldigheid, aard of betekenis van de beschreven gebeurtenis.”

— Zo luidt de Disclaimer op war.gov/UFO, mei 2026

Lees die zin nog een keer. Dit is niet een sceptische blogger. Dit is de officiële disclaimer die het Department of War op zijn eigen nieuwe website plaatst, bij elke geclassificeerde-en-nu-vrijgegeven rapportage die het sinds 8 mei publiceert. De zin zegt letterlijk: lezer, lees deze bestanden niet als analyse, niet als onderzoek, niet als feitelijke vaststelling. We laten u er iets van zien. Kijk maar wat u er zelf mee doet.

Een paar dagen later vroeg de meest doorgewinterde disclosure-journalist van dit moment, Ross Coulthart, in een speciale aflevering van Reality Check op NewsNation hardop: “is it a big nothing burger?” — het gaat helemaal nergens over. En zijn co-gast Luis Elizondo — voormalig chef van het Pentagon-programma AATIP — antwoordde, met de gebruikelijke politieke voorzichtigheid maar volkomen helder: een druppel in een oceaan. Twee mannen die jarenlang voor disclosure hebben gepleit, in gesprek over de grootste publieke UAP-release in de Amerikaanse geschiedenis, en hun toon is mat.

Een 54 jaar oude Maan-foto, heropend

Centraal in de release staat een opmerkelijke heropening. Onder bestandsidentifier NASA-UAP-VM6 publiceerde het Pentagon een foto van de Apollo 17-missie van december 1972, waarop in het laagrechtse deel van de maanhemel drie lichtpunten in driehoeksformatie zichtbaar zijn. Die foto is al 54 jaar bekend bij oplettende waarnemers. Wat nieuw is, is wat de Department of War er nu officieel over zegt:

“Uit nieuwe voorlopige analyses van de Amerikaanse overheid blijkt dat het kenmerk op de foto mogelijk het gevolg is van een fysiek object in het beeld. Daarnaast heeft de overheid in het kader van dit onderzoek de originele film van de Apollo 17-missie in handen gekregen.”

— Department of War, caption bij NASA-UAP-VM6, mei 2026

Een Amerikaans defensieagentschap heeft eigener beweging een 54 jaar oude Maan-foto opnieuw geopend, de oorspronkelijke filmrol bij NASA opgehaald, en publiekelijk verklaard dat de drie lichtpunten mogelijk een fysiek voorwerp zijn — gefotografeerd boven de Maan, in 1972, door een NASA-astronaut. Het volledige onderzoek loopt nog. Maar voor de duidelijk: daar hoorde geen fysiek object te zijn…

De ingenieursvraag

Wie de schaal van die uitspraak wil begrijpen, moet hem leggen naast wat hetzelfde Pentagon 57 jaar over zijn eigen archieven heeft gezegd. Niets, was het antwoord. Geen onderzoek, geen archief, geen reden om er ooit weer naar te kijken. Wie als wetenschapper aan deze vraag wilde werken, kreeg geen subsidie, geen publicatie, geen carrière. Wie als piloot iets meldde, kreeg het advies om er niet over te praten. Wie als academicus de term “UFO” ernstig nam, gold als professioneel onbetrouwbaar. Ik werd een “ufogekkie”.

Op 8 mei 2026 wordt die hele lijn in één klap weerlegd. Er bleken toch bestanden te zijn. FBI-files met honderden pagina’s ooggetuigeverslagen uit 1947-1968 — ondanks Condon, ondanks Seamans, ondanks het officiële “we doen er niets meer aan”. NASA-foto’s van Apollo-missies, zorgvuldig bewaard. Militaire incident-rapporten van actieve oorlogszones tot in 2026. State Department-correspondentie. Astronaut-debriefings.

En als de officiële stellingname 57 jaar lang was dat er niets was — en als er nu een eerste tranche van 162 bestanden wordt vrijgegeven, met een nieuwe tranche elke paar weken — dan dringt zich onontkoombaar de vraag op: wat zit er dan nog meer in dat archief dat we niet zien? Wat ligt er nog in dezelfde archieven onder het etiket “opgelost” — en juist daarom niet vrijgegeven? En waarom zou een instituut dat ons zo lang voorhield dat er niets was, ons nu ineens vertellen dat we de complete waarheid zien?

De Condon-doctrine is nu dus dood. Wat in haar plaats komt, is een nieuw verhaal — met nieuwe randen. En die randen verdienen bestudering. Door wie de moeite neemt om verder te kijken dan de eerste persberichten.

De volledige analyse — achter de muur

In de uitgebreide ingenieurspost die ik publiceerde, neem ik PURSUE laag voor laag uit elkaar. Dezelfde 162 bestanden, dezelfde release — maar dan met de vragen die de mainstream-coverage niet stelt.

→ Wat een ingenieur ziet als hij naar de stipjes kijkt — inclusief de twee opmerkelijkste video’s uit de eerste tranche, met links naar de officiële Pentagon-versies.

→ De budgetparadox: hoe een instituut met duizend miljard dollar zegt “doet u maar zelf”, terwijl klokkenluiders onder ede miljarden ergens anders aanwijzen — met een onder-ede-claim die de Intelligence Community Inspector General als geloofwaardig en urgent beoordeelde.

→ Wie er deze week wel en wie niet aan tafel mocht — en wat dat patroon ons vertelt over hoe het officiële apparaat communicatie regisseert.

→ Wat de UAP Disclosure Act van Schumer en Rounds had moeten regelen, waarom hij drie jaar achter elkaar sneuvelde, en waarom dat misschien geen toeval is.

→ Wat er stelselmatig buiten deze release valt — en waarom dat per definitie het belangrijkste deel van het verhaal is.

Voor wie zich nu voor jaar abonneert, ligt een welkomstcadeau klaar: een set van vier Obelisk UFO-boekjes — Cometa, Disclosure, Belgische UFO-Golf, en UFO-crashes | of een prachtig koffietafelboek van Steven Greer over Disclosure — gratis thuisbezorgd. Leest mee aan het volledige dossier zoals een ingenieur het zou opbouwen: technisch, eerlijk, persoonlijk, en bij volledig respect voor wat hard is en wat speculatief blijft.

Wat hierna komt

PURSUE is geen eenmalig moment maar een proces. Het Pentagon kondigt elke paar weken een nieuwe tranche aan. Ik blijf het in De Week in Perspectief volgen — wat er is gepubliceerd, wat ontbreekt, wat de Amerikaanse mainstream wel en niet oppakt, en welke onafhankelijke analyses een serieus signaal opleveren.

In de hoofdserie volgen de komende posts in publicatievolgorde. In de betaalde reeks komen: een ingenieurslezing van de Nimitz-encounter van 2004 — Tic Tac, Gimbal, Go Fast — met de peer-reviewed kinematische analyse die er sinds 2019 ligt. Daarna persoonlijke ontmoetingen die niet na te maken zijn: Wilfried de Brouwer over de Belgische UFO-golf, Edgar Mitchell over wat hij wist als zesde mens op de Maan, Robert Salas over Malmstrom 1967.

Coen Vermeeren is luchtvaart- en ruimtevaartingenieur (TU Delft 1988-2017) en auteur van onder andere Ufo’s bestaan gewoon, Het Cometa Rapport, UFO-crashes en buitenaardse technologie, en Verduisterende Praktijken. (Obelisk Boeken).